1966 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 268

224

L. VLIJM

de remming daartegen, verstoorde. Alleen al de vuistbijl verschaft de mogelijkheid om zo snel en onverwacht te doden, dat het slachtoffer geen gelegenheid meer heeft om door geschreeuw, het aannemen van een onderworpen houding en wat dies meer zij, een remming van de agressie bij de aanvaller wakker te roepen, die, als hij hem met zijn natuurlijke wapens te lijf zou gaan, deze voor broedermoord zou behoeden. Hetzelfde geldt in onvergelijkbaar hogere mate voor de moderne lange afstandswapens, bij het gebruik waarvan wij van alle remmende en medelijden opwekkende situaties zijn verstoken. Tot de diepere lagen van ons gevoel dringt het eenvoudig niet door, dat door het krommen van de wijsvinger, waardoor het schot afgaat, de ingewanden van een ander mens verscheurd worden. Niemand zou op hazen jagen, als hij het wild met zijn tanden en nagels zou moeten doden . . . . Zo kan iemand die nauwelijks in staat is een stout kind een verdiende draai om de oren te geven, het heel goed presteren op de knop te drukken, waardoor een raket of een bom afgevuurd wordt, en waardoor honderden kinderen aan een afschuwelijke dood in de vlammen worden overgeleverd . . . . " En heeft Lorenz dan een oplossing? Heeft hij een visie om ,,wat is" te reguleren naar „wat komt"? „De richtingen waarin een toegepaste gedragsleer zich waarschijnlijk zal ontwikkelen, beginnen zich reeds af te tekenen. Eén ervan is het objectief psychologisch onderzoek om de agressie in haar oorspronkelijke vorm aan vervangingsobjecten af te reageren. Een tweede is het onderzoek van de zogenaamde sublimatie met de methoden van de psychoanalyse. Men mag verwachten dat ook deze typisch menselijke vorm van katharsis veel tot ontspanning van de opgehoopte agressiedrift zal bijdragen". Lorenz is van mening dat, aan de andere kant, wanneer agressie verdwijnen zou, vele van de menselijke activiteiten (aggredere = aanpakken van een probleem of een opgave) tegelijkertijd zouden verdwijnen. „Evenzo zou waarschijnlijk een zeer belangrijke en specifiek menselijke gave, namelijk het lachen, verdwijnen". Ik heb Lorenz betrekkelijk uitgebreid geciteerd, niet het minst omdat oorlog een van de gesels van de mensheid is, — en oorlog hangt, daar zijn velen het over eens, samen met agressieve gevoelens. Het is veelbetekenend dat het boek van Lorenz over agressie niet alleen staat. Een heel congres werd onlangs gewijd aan agressie, en de publicaties van dit congres eindigen met een hoofdstukje over wetenschappelijke benadering van de vrede. Ik citeer daaruit

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen