1966 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 191

MOLECUUL EN MAATSTOK*) DOOR

JOH. BLOK Het zou interessant zijn, indien temidden van de vele zakelijke, scherp geformuleerde en gladgeschaafde publikaties over experimenteel onderzoek, die in groten getale worden uitgegeven, zo nu en dan eens door een onderzoeker van naam een artikel zou worden geschreven met een uitvoerige chronologische weergave van zijn gedachtengang tijdens de periode, waarin hij zijn proeven verrichtte. Waarschijnlijk zou dan blijken, dat pas achteraf de experimentele resultaten worden opgenomen in het strenge, abstract-logische frame, waarin zij doorgaans worden gepresenteerd, en dat bij het concipiëren van een experiment één of andere aanschouwelijke voorstelling van het object een belangrijke rol speelt. Ik doel hier vanzelfsprekend op een object zoals een atoom of een molecuul, dat niet rechtstreeks met het oog kan worden gezien en waarvan het bestaan op grond van indirecte waarnemingen wordt gepostuleerd. Vooral door de succesvolle ontwikkeling van de quantum-mechanica zijn wij vertrouwd geraakt met het denkbeeld, dat een adequate beschrijving van atomen en moleculen en daaruit opgebouwde microstructuren niet mogelijk is met behulp van dingen uit onze dagelijkse ervaringswereld, zoals bolletjes en staafjes, en dat abstracte, mathematisch gedefinieerde begrippen nodig zijn, willen wij de fysische aspecten van de werkelijkheid op zodanige wijze beschrijven, dat de interne samenhang tot uitdrukking wordt gebracht. Zodra we de beschikbare kennis echter moeten gebruiken om nieuwe proeven te concipiëren, ontstaat de behoefte aan een aanschouwelijke voorstelling. Zulk een voorstelling valt niet altijd terug in het primitieve, vóórtheoretische stadium, doch kan elementen uit de theoretische behandeling overnemen en deze transformeren tot aanschouwelijke symbolen. Een sprekend voorbeeld hiervan is het vectormodel van het atoom, waarin de bolletjes uit het primitieve model zijn verdwenen en waarin de vector van de draaiimpuls als *) Rede uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van buitengewoon hoogleraar in de faculteit der wiskunde en natuurwetenschappen aan de Vrije Universiteit te Amsterdam op vrijdag, 25 maart 1966; oorspronkelijk gedrukt bij W. D. Meinema N.V., Delft, met toestemming der N.V. herdrukt in „Geloof en Wetenschap" met weglating van aanhef en slottoespraken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen