1967 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 134

100

J. BLOK

het model en de relaties voor de theorie wordt verondersteld, model en theorie zijn dan verschillende interpretaties van dezelfde berekening. Bij een geschikte vertaalsleutel is dan de een in de andere over te voeren. Hoewel hier inderdaad wel een trek van de relatie analogie-model - theorie wordt aangegeven, is deze isomorfie beschouwing in de fysica te eng. Allereerst is deze logische en strenge opzet alleen te gebruiken wanneer de theorie al ontwikkeld is; in het stadium van het pionieren op een nieuw veld van onderzoek is er weinig mee te beginnen. Verder onderstelt deze isomorfie-correspondentie omkeerbaarheid tussen het analogie-model en de theorie. Wij wensen echter geen omkeerbare correspondentie 12); van het model verwachten we dat het werkt als bron van ideeën, hypothesen en speculaties voor het gebied van de te ontwikkelen theorie. Het model moet naar wij hopen een zeker licht werpen op het nieuwe gebied " ) ^^). Door het model hopen we indicaties te vinden voor structuren in het nieuwe gebied die op exacte wijze nog niet te ontdekken zijn; door het model hopen we op het spoor te kunnen komen van een diepere structuur ^'). Met het model pogen we vat te krijgen op gebieden die we niet begrijpen kunnen, we duiden meer aan dan we definiëren, we vermoeden meer dan we bewijzen, we verbeelden meer dan we beschrijven, we werken met ons verstand maar zeker niet minder met onze intuïtie. In verschillende opzichten lijkt het analogie-model op de metafoor 3) n ) . In deze beeldspraak is eveneens een verbinding gelegd tussen twee verschijnselen waarbij dan het ene letterlijk en het andere figuurlijk geïnterpreteerd dient te worden; daardoor wordt dan een bepaald licht op een aangegeven gebied geworpen: zo bijv. wanneer men poneert: „een man is een ezel", werpt men ongetwijfeld een zeer specifiek licht op het verschijnsel „man". Evenmin als bij het model is deze correspondentie omkeerbaar; want de bewering „een ezel is een man" werpt een speciaal licht op de ezels i.p.v. op de mannen; of deze speciale belichting voor ezels even ongunstig uitvalt als de eerste genoemde belichting voor de mannen, wil ik buiten beschouwing laten. Een opmerking wil ik nog maken over de zogenaamde wiskundige modellen in de fysica 3)") 9) 4) 14). ik heb al vermeld dat door toepassing van analogie-redeneringen, door correctie en door aanvulling het model vervaagt en op de achtergrond treedt; als blikvanger treedt veeleer het wiskundige formularium op. Het is dus niet verwonder-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen