1969 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 58

38

ONHEILSVERWACHTING

naast een periodisering waaraan historici zich wagen (zij denken in cultuur-perioden, Toynbee b.v., enz.). In politiek opzicht zien we eveneens, dat men zich afzet tegen het bestaande, dat men in de realiteit allerlei onheilselementen ziet en de ondergang van de maatschappij voorspelt. Dit is deels reëel, deels irreëel, wat de politieke geschiedenis voldoende geleerd heeft. Immers in de politiek kan de onheilsverwachting een belangrijke rol spelen. Het kan het conservatisme bevorderen, dan wel doorbreken en de weg openen voor nieuwe denkbeelden, die bij realisatie productief blijken te zijn. We denken hierbij aan de positieve gevolgen, welke de beginselen van de Franse revolutie met zich meegebracht hebben. Het is soms pas na lange tijd mogelijk de balans op te maken of bepaalde inzichten al of niet productief zijn geweest, waarbij zich de vraag voordoet hoeveel slachtoffers een situatiewijziging mag kosten. Een bepaalde vorm van onheilsaanzeggen vinden we in het anarchisme terug, waarbij men met een revolutionair elan hoopt een nieuwe heilstaat te bouwen op de puinhopen van de bestaande maatschappij. Men moet eerst een onzalige destructieve periode door om de evenwichtige staat te kunnen construeren. Ook in religieus opzicht zijn er allerlei onheilsvoorspellers geweest en er is waarschijnlijk geen terrein waar hun invloed zo duidelijk naar voren springt als juist in het religieuze vlak. De onheilsprofeten hebben zich voortdurend afgezet tegen de bestaande realiteit in een heilsverwachting, die in een nieuwe orde, b.v. in de gemeente zonder vlek of rimpel, zijn realisatie vindt of in een hiernamaals waar vrede en rust zal heersen. Onheil impliceert de noodzaak tot heil. Dit ging dikwijls gepaard met een overaccentuering van de gebreken van het bestaande en tegelijkertijd van de positieve verwachting t.o.v. het toekomende. De religieuze onheilsverwachting vinden we — zoals ik al aanduidde — bij allerlei groeperingen terug. Ik denk aan bepaalde pessimistische vormen van godsdienst, waarbij zonde- en ellendemotieven relatief zwaar wegen, in de toekomst nauwelijks enig licht gezien wordt en de weg naar de verlossing of bevrijding uitermate moeilijk begaanbaar is. Ook ziet men de wereld bedreigd door een eindcatastrofe, een apocalyptische, eschatologische onheilsverwachting, hoewel ook deze weer gevolgd zal worden — en hierin vinden we een parallel met de visie van de anarchisten — door een heilstaat, die al of niet van deze wereld zal zijn. Het is dikwijls slechts een kleine selecte groep van ,,gelovigen", die de uitredding beleeft.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen