1969 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 250

202

LIBIDO SCIENDI EN A M O R DEI

Ik heb mij afgevraagd, of men m dit verband ook niet moet denken aan de karakterstruktuur van Pascal Ongetwijfeld heeft de leer van Cornelius Jansen (Jansenius, 1584-1636), bisschop van Yperen, wiens driedelig werk over Augustmus posthuum verscheen, grote invloed gehad op Pascal, die een tijdlang heeft doorgebracht m het centrum van het Jansenisme, Port-Royal, waar de leer van Augustmus over zonde en genade op strenge wijze werd beleefd en men slechts met grote schroom gebruik maakte van de eucharistie, een der grote mysteriën der kerk Volgens Pascal leeft de mens m onrust naast een afgrond (gouffre), welke alleen God vervullen kan — zo zag Pascal het Maar was deze afgrond voor hem niet zo werkelijk, dat hij steeds, als hij schreef, een stoel dwars naast zich had s t a a n ' Of is dit een ongeloofwaardige anekdote' In elk geval speelde in het psychisch leven van Pascal de angst zeker een grote rol Maar, waar ik m deze notitie vooral op wilde wijzen is het feit, dat de eeuw, waarin Blaise Pascal (1623-62) leefde, meer voorbeelden biedt van geniale mannen van wetenschap, aie tenslotte het onderzoek der natuur geheel vaarwel zeiden om zich te begeven tot een godsdienstig leven van vrome bespiegeling of praktische werkzaamheid Ik denk hier aan twee tijdgenoten van Pascal, namelijk onze landsman Jan Swammerdam en de Deen Niels Stensen (Nicolaus Steno) Merkwaardigerwijze heeft m beider godsdienstig leven een vrouw een beslissende rol gespeeld In Jan Swammerdam (1637-80) ^) werd de liefde tot het onderzoek der natuur in zijn jeugd aangewakkerd door het naturalien-kabmet, waaraan zijn vader, die te Amsterdam een apotheek had aan de Oude Schans bij de Montelbaenstoren, veel tijd en geld besteedde Dat hij een blijvende plaats m de geschiedenis van de biologie heeft verkregen, is vooral te danken aan het nationale gebaar, waarmede Boerhaave zijn nagelaten, in Frankrijk terecht gekomen, manuscripten opkocht en, een eeuw na zijn geboorte, onder de pakkende titel Bijbel der Natuure met een Latijnse vertaling van de hand van zijn leerling Gaubius m het licht zond Zoals bekend kwam Swammerdam onder de invloed van de dweepzieke Antoinette Bourignon (1616-80), m wier godsdienstige gemeenschap op een Deens eiland hij enige jaren heeft doorgebracht Antoinette Bourignon had geen enkel oog voor het belang van het natuurwetenschappelijk werk van Swammerdam, integendeel ze schreef hem m 1673 „Par Ie narre que vous m'avez fait de vótre vie, je vois que tout n'a éte que des amusements de satan" ^) Dat zal Swammerdam nu wel met hebben beaamd, maar hij zag zijn vroegere werk toch wel als beuzelmgen, die geen waarde voor God en geen nut voor zijn ziel hadden gehad, zodat Boerhaave terecht kon schrijven over de invloed van het eerste contact (1673) met Antoinette Bourignon, tot wie Swammer-

^ A Schierbeek, Jan Swjammerdam, Lochem, z j (1946) - Ihidem, p 52

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen