1969 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 161

RONDBLIK

125

Het is mij nu te doen om de passage op blzz 12 en 13, die ik mij veroorloof hier over te nemen, al wordt het een wat lang citaat „In dezelfde tijd, dat Grotius worstelde met het natuurrecht, deed Descartes het met de natuur en daarmee tevens met de oergrond van de beoefening der wetenschap Deze is bij Descartes autonoom in haar eigen rijk De godsdienst is dat trouwens ook, maar de erven zijn volstrekt gescheiden Descartes aanvaardt een goddelijke openbaring en een de mens ingeboren godsbegrip, maar noemt het geloof onbenaderbaar voor de rede Zo gaat alle onderzoek der natuurkrachten langs de godsdienst heen Er is een causale determinatie van de natuurprocessen inbegrepen geweest in het scheppingsplan Gods, maar sinds de realisatie van dat plan is alle ingrijpen Gods uitgesloten In deze opvatting ligt de aanleiding tot de bittere sneer van Pascal het liefst had Descartes het helemaal zonder God willen stellen, maar daarvan weerhield hem zijn eigen theorie van het „ingeboren godsbegrip", dus liet hij God de chiquenavxle, het stootje, geven, dat de machine m beweging zette, sindsdien had God niets meer te doen Aldus Pascal,*) die er overigens even lelijk mee inzat Tot zijn vroege dood toe ingeklemd tussen het religieuze pessimisme van Jansenius' Augustmus, hem van huis uit even zeer meegegeven als zijn hartstochtelijke drang tot de wetenschap, speciaal tot het onderzoek der natuur, door Jansenius als libido sciendi gerangschikt onder de zonden, vond Pascal geen andere uitweg uit zijn gewetensnood dan het staken van alle natuurwetenschappelijke activiteit Het verschijnsel, hier m Pascal opgemerkt, meen ik te moeten karakteriseren als angst voor de bemoeiems met de wereld, die het gevoel van afhankelijkheid jegens God ondermijnt *) Pensee 194" Wat mij m deze passage stak, was het standpunt van Jansenius De term „libido", die - ik dacht vooral sinds Freud - m de psychologie zo'n grote rol speelt, is met zo gemakkelijk te vertalen omdat ze een hele scala van betekenissen heeft en veelszins ook met de sexuele driften geassocieerd wordt, maar ik dacht dat hier weergave met ,,wetenswellust" wel geoorloofd zou zijn Misschien ook wetensdnft, wetenshartstocht, wetensdrang zal wel te zwak zijn En die wordt nu door J a n senius zwaar veroordeeld, onder „de zonden gerangschikt" En Pascal aanvaardt dat oordeel Niet maar - zo krijgt men de indruk - omdat hier voor hem persoonlijk een verzoeking lag, maar ook omdat hier sprake was van „zonde" in het algemeen, voor ieder mens Zouden we (onze Vereniging, de Vrije universiteit en ieder onzer persoonlijk) de opvatting van Jansemus en van Pascal als juist moeten erkennen dan zouden ook WIJ onze activiteiten moeten staken Zeker, dit is een „ongenuanceerde" denkwijze, maar het zou toch niet goed zijn, mdien we ons van Pascal en van zijn met zware strijd verkregen inzichten en beslissingen (Rogier gebruikt met voor mets de uitdrukking „gewetensnood") zouden afmaken Of het probleem hier helemaal zo ligt, als Rogier het voorstelt „angst voor de bemoeienis met de wreld, die het gevoel van afhankelijkheid van God ondermijnt"' - Ik dacht, dat hier vooral sprake was van angst voor volkomen opgaan m en geabsorbeerd worden door een onderzoekingsdrang, die geheel buiten God om zou gaan, die uit het oog zou verliezen, dat het gaat om het onderzoek van Zyn werken en die tijd en wijze verwaailoost en aan grenzen niet meer denkt Dat alles heeft wel te maken met „het gevoel van afhankelijkheid jegens God" laten ondermijnen, maar heeft toch ook nog andere aspecten op het oog H R W

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen