Vijfenzeventig jaar Vrije Universiteit - pagina 22

in De n Bosch e n Bre da. Me n lokte de jonge lingschap vaak me t argu­

menten, die we llicht psychologisch ge koze n ware n, maar die ons —

zochten we we te nschappe lijke garantie — toch nie t e rg zoude n he bbe n

overtuigd: Nijme ge n adve rte e rt, dat e r binne n de walle n van die stad

niet sle chts e e n illustre school is, maar bijna e ve nve e l mooie me isje s als

in Groninge n, waar ze toch talrijk ware n als ste rre n aan de he me l. —

De taal is bijbe lse r dan de ge dachte !

Ook de Arminiaanse twiste n he bbe n de ve rhouding van ke rk e n

universiteit spoe dig verslechterd. He t ve rtrouwe n, dat de kerken blijke ns

de bove n aange haalde uitsprake n de r synode n in de de ge lijkhe id de r

theologische ople iding hadd e n, ve rdwe e n spoe dig. De ve rschille nde

gewesten e rke nde n e ikaars unive rsite ite n dikwijls nie t. En al in 1634,

als Voe tius aan Utre chts illustre school inaugure e rt, sche tst hij in zijn

rede Over het samengaan van vroomheid en wetenschap e e n be e ld van

die school, dat we inig ve rhe ffe nds he e ft. Ve rtale n we zijn ple chtig

Latijn, dan staat e r toch, dat de stude nte n van me nse n be e ste n we rde n,

dat de alma mater e e n lichte kooi was e n in plaats van e e n te mpe l de r

wijsheid e e n rove rshol. — Nu was Voe tius nie t de blijmoe digste , maar

wanneer hij in he t publie k tot zulke uitsprake n kwam, he e ft e r aan he t

universitaire le ve n toch we l he t e e n e n ande r ge manke e rd.

Er is intusse n e e n ve rschijnse l, dat onze aandacht ve e l me e r ve rdie nt

dan be paalde misdraginge n, door Voe tius ge signale e rd. Dat is de ge e st,

die aan de unive rsite ite n ging he e rse n. Langzaam maar ze ke r kwame n

ook de Ne de rlandse hoge schole n onde r invloe d van he t rationalisme : de

ratio, de me nse lijke re de is de hoogste ge zagsbron. Alle e n wat me t he t

verstand kan worde n b e gr e p e n, wordt als waarhe id aanvaard. He t

menselijk ve rstand maakt uit, wat in de godde lijke ope nbaring waar­

heid is.

In ze ke re zin is dit rationalisme nie t nie uw. Er is e e n antithe se ,

die bijna zo oud is als de we re ldge schie de nis: e rke nt de me ns de we t

van God óf is die me ns zichze lf tot we t, autonoom. De name n voor die

laatste richting moge n dan ge dure nde de loop der e e uwe n veranderen —

de kern van de zaak is toch ste e ds de ze lfde ; of me n nu spre e kt van klas­

sieke vrijhe id, humanisme , rationalisme , aufklarung, classicisme of wat

voor name n e r nog me e r in zwang moge n zijn, he t gaat toch hie rom:

de me ns ge e ft de maatstaf.

Het is de ze ge e st van he t rationalisme , dat in de ze ve ntie nde e n acht­

tiende e e uw z'n grote bloe i be le e ft, die voor he t unive rsitaire le ve n

oneindig ve e l ge vaarlijke r is ge we e st dan de losbandighe id, die Voe tius

deed toorne n. Want die losbandighe id was toch altijd min of me e r

18

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen