Vijfenzeventig jaar Vrije Universiteit - pagina 24

incidenteel, maar het rationalisme heeft stelselmatig de waarachtige

Christelijke wetenschapsbeoefening onmogelijk gemaakt.

Voetius is voor het een noch het ander blind geweest. De Calvinisten,

enigermate met Puriteinse geest bezield, hebben zich danig geërgerd

aan het losse leven, dat allengs de universitaire levensstijl werd. Maar

daarbij kon er nog begrip zijn voor het eigenaardige karakter van die

ontwikkelingsperiode in het menselijk leven, die in de volkspsychologie

wordt aangeduid als die der wilde haren. Veel ernstiger moest evenwel

de geest van het rationalisme, dat aan de universiteiten oppermachtig

werd, worden beoordeeld. Hier gold geen excuus van leeftijd. Het waren

immers de professoren, die hier voorgingen en de studenten van de

juiste weg afbrachten. Al te vaak wordt de felle bestrijding, die rationa-

listen van Calvinistische zijde hadden te verduren, gezien als kleine, be-

krompen heerszuchtigheid. Het zijn de predikanten, die — afkerig van

wetenschappelijke ruimheid — kleinzielig grote geesten als Descartes en

Spinoza het leven hebben zuur gemaakt. Nu is het niet de taak der

historie die kleinzieligheid te ontkennen. Het zou overigens een vrij

hopeloze opgave zijn. M a a r het is wel de taak der historie hier ook die

kleinzielige predikanten recht te doen: Het is een kleinzieligheid, die

niet altijd voortkomt uit heerszucht, maar vaak ook uit trouw en liefde

voor de kudde, die zij verleid zien. Ze stonden tegenover knappe koppen,

tegenover mannen van wetenschappelijke naam. Die kwamen met ver-

bijsterende ontdekkingen, vooral op het gebied van de natuurweten-

schappen. Alles, wat vroeger onaantastbaar had geleken, scheen te

wankelen. De universitaire jeugd werd — hoe kon het anders? — door

het nieuwe aangetrokken. Men dacht er nog niet aan Gods bestaan

en Zijn werken te ontkennen. M a a r al dat oude kwam onherroepelijk

op het tweede plan, de belangstelling er voor verflauwde. De saeculari-

satie der wetenschappen zette door.

Wat de methode betreft: men zwoer bij de wet van oorzaak en gevolg.

Waar bleef ruimte voor het werken van God? Zeker, God bestond,

moest bestaan, volgens diezelfde wet van oorzaak en gevolg, als eerste

oorzaak aller dingen. Maar Hij stond buiten de schepping, waarin Hij

de ijzeren wet van oorzaak en gevolg had gelegd. Alles in die schepping

verliep volgens deze onverbiddelijk-logische wet. God stond daarbuiten,

daarboven zei men vroom. God werd gedegradeerd tot Opperwezen.

Voor de wetenschap zou dit alles in de loop der jaren enorme gevolgen

hebben. Het is hier niet de plaats dit langdurige proces te volgen; slechts

de resultaten dezer verandering moeten we hier kort samenvatten.

Voor de theologie is dat resultaat zonder meer duidelijk: de mense-

20

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen