Vijfenzeventig jaar Vrije Universiteit - pagina 25

lijke ratio stond boven de openbaring Gods in de Heilige Schrift. God

gedaagd ter vierschaar van de Rede, gelijk Da Costa schreef. Schrift-

critiek was dus geboden. Voor het forum van de rede konden vele

bijbelse verhalen en dogma's zich niet handhaven. De Christelijke religie

was een godsdienst als vele andere, Jezus Christus een leraar in de lange

rij van wereld-leraren, de bijbel een boek met dezelfde gebreken als

andere godsdienstige boeken. Het was de vraag, of de theologie aan

de universiteit wel recht van bestaan had.

In de faculteit der medicijnen heerste eveneens het zogenaamde vrije

onderzoek. Bleef op den duur de bijbelse tweeheid van lichaam en geest

te handhaven? Men speurde door de microscoop, men ontleedde met

het lancet. Stof nam men waar, materie. Waar vond men ooit iets van

een geest, waarover de oude leer sprak? Waren, wat men geestelijke

acties noemde, niet zonder meer reflexen van stoffelijk leven? Was de

mens niet een vernuftige chemische fabriek? L'homme machine, de

mens een machine, schreef een veelgelezen Franse arts.

Ook in de juridische faculteit werkte het nieuwe beginsel krachtig

door. Was heel die bijbelse gezagsverhouding geen fictie? Vrij werd

de mens geboren en vrij moest hij leven. Een door God gewilde over-

heid was één dier middeleeuwse antiquiteiten, die door de rede naar de

historische rommelzolder werden verwezen. De verhouding van overheid

en onderdanen was een zaak van contract, dat het volk kon opzeggen.

In de rechtsverhoudingen dienden rede en natuur te heersen, niet het

goddelijk gebod. Goed is niet, wat de wet Gods goed noemt, maar wat

nuttig is voor zoveel mogelijk staatsburgers.

We zouden voor andere takken van wetenschap de gevolgen van het

rationalisme op soortgelijke wijze kunnen samenvatten. M a a r genoeg.

Hier is immers sprake van een beginsel, het beginsel van de menselijke

autonomie, dat op alle terreinen van wetenschap zijn gevolgen moest

hebben.

M a a r waarom deze lange aanloop om tot de beschrijving van de ge-

schiedenis der Vrije Universiteit te komen? Waarom niet omstreeks

1880 die beschrijving begonnen?

Er zou in dat begin 1880 een sterk element van willekeur zitten. Het

zou ook een on-historisch begin zijn. Want het Calvinistisch volksdeel

heeft geleden onder de vérgaande saecularisering van het hoger onder-

wijs, jaren lang. Zo gezien is het jaar 1880 een vrij willekeurig begin,

hoogstens bruikbaar als uitwendig kenmerk. De V.U. had, wat haar

wezen aangaat, evengoed gesticht kunnen worden in 1870 of in i860

21

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen