Vijfenzeventig jaar Vrije Universiteit - pagina 55

vermoed, dat er bijna dertig jaren nodig zouden zijn om dit vrijheids-

principe zo uit te werken, dat de stichting van vrije universiteiten wette-

lijk mogelijk zou zijn. Wel was die gedachte aan zulke niet-staatsuni-

versiteiten reeds eerder onder ogen gezien. In het begin van de eeuw

had koning Lodewijk Napoleon reeds gesproken over de stichting van

een Roomse universiteit in Den Haag, als een soort Noord-Nederlands

Leuven, maar het was bij die gedachte gebleven. De wet op het hoger

onderwijs van 1876 maakte echter de stichting mogelijk en het eerste

resultaat daarvan was de gemeentelijke universiteit te Amsterdam, de

eerste bijzondere (in de zin van niet van de staat uitgaande) universiteit

in ons land.

Diezelfde wet op het hoger onderwijs maakte ook de stichting van

bijzondere universiteiten meer nodig. De ontkerstening van het Neder-

lands hoger onderwijs toch werd door de nieuwe wet nog bevorderd

en dan wel speciaal in de theologische faculteit. Deze werd, al bleef

de oude naam behouden, feitelijk faculteit der godsdienstwetenschap,

doordat men van het onderwijsprogramma alles schrapte, wat men

van kerkelijk of dogmatisch karakter achtte.

Het was begrijpelijk, dat jonge mannen, die deze nieuwe opleiding

volgden, voor kansel en pastorie niet volledig waren toegerust. Men

meende dit bezwaar te kunnen opheffen, door de Hervormde kerk het

recht te geven aan de drie rijksuniversiteiten elk twee hoogleraren te

benoemen, die dan op verantwoording van hun kerk les gaven in de

vakken, die de staat van het onderwijsprogramma had geschrapt. Zo

spaarde men de kool en de geit. Wel hadden deze door de kerk aange-

stelde hoogleraren in hun faculteit niet de rechten van de gewone staats-

hoogleraren, maar een kerkelijke en dogmatische scholing der studenten

werd op deze manier toch mogelijk.

Veel zou afhangen van de vraag, wie de Hervormde kerk als kerke-

lijke hoogleraren zou benoemen. Al zou er altijd iets tweeslachtigs in

deze nieuwe opleiding blijven, de mogelijkheid bestond toch, dat de

kerkelijke hoogleraren de aanstaande predikanten zouden wapenen tegen

het modernisme, dat van menige katheder gedoceerd werd.

Maar zelfs deze mogelijkheid werd geen werkelijkheid. Dit lag aan

de synode, waar de Groninger richting, die in het land betrekkelijk

weinig aanhang meer had, nog sterke invloed oefende. Van de zes te

bezetten zetels wist deze richting er vier te verwerven. Eerst, nog in

1877, werd aan elk der drie rijksuniversiteiten één van haar mannen

geplaatst, en toen de in Utrecht benoemde J. H. Gunning, die de

ethische richting was toegedaan, bedankte, slaagde zij er in met de be-

51

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen