Kijk op VU! - pagina 12

Het ontstaan der Vrije Universiteit

Toen het calvinisme in de Republiek der Verenigde Nederlanden

had gezegevierd w e r d daar geen ander hoger onderwijs toegelaten

dan dat van de eigen richting. W i e rooms-katholiek hoger onderwijs

w i l d e moest het heimelijk over de grens zoeken, in Leuven vooral.

Maar ook de protestant met van het calvinisme afwijkende opvattin-

gen w e r d niet geduld. Z o is Episcopius bij de zogenaamde remon-

strantse twisten in het begin van de zeventiende eeuw van de

Leidse universiteit verdreven en zo is in de volgende eeuw de

hoogleraar in de rechten V a n der Marck om onrechtzinnigheid in

Groningen uitgerangeerd.

Na de Franse tijd waren de rollen omgedraaid: de heersende liberale

richting weerde consequent w i e niet „ v e r l i c h t " was, ook als zijn

wetenschappelijke kwaliteiten hem voor een professoraat geschikt

maakten. Z o w e r d in 1813 Bilderdijk gepasseerd, in 1844 Da Costa

en in 1855 Beets.

Die uitsluiting was niet beperkt tot het hoger onderwijs. Bij het

lager onderwijs was een tachtigjarige schoolstrijd nodig om de

financiële gelijkstelling voor het bijzonder onderwijs te verkrijgen.

Z o overtuigd waren de mannen der „ v e r l i c h t i n g " van het belang van

eenheid tot iedere prijs, dat één hunner, lid van de Tweede Kamer

en later minister-president, op de voorstanders van christelijk onder-

wijs doelend de woorden sprak, die vleugels zouden krijgen: „ D a n

zou ik bijna zeggen: w e l n u , dan moet de minderheid maar onder-

drukt worden, want dan is zij de vlieg, die de gansche zalf bederft

en heeft zij in onze maatschappij geen recht van bestaani"

O o k buiten het onderwijs w e r d deze uitsluiting en onderdrukking

stelselmatig doorgevoerd, zelfs toen het liberalisme sterk aan invloed

en omvang verloor. O m dit met enkele getallen te concretiseren:

bij de verkiezingen van 1905 overtroffen de rechtse partijen met

332763 stemmen de linkse, die tot 283907 stemmen kwamen.

Desondanks bezette deze minderheid het grootste deel der openbare

posten: voor 180 gemeenten in Zuid-fHolland kwamen 163 burge-

meesters uit haar gelederen; van de burgemeesters van gemeenten

boven de Moerdijk waren er 539 liberaal tegenover 67 rechts en van

10

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen