De vrijheid van het bijzonder onderwijs - pagina 14

Organiek Besluit van 2 augustus 1815^^ kwam deze eerste algemene regeling

van het hoger onderwijs tot stand. Dat deze regeling niet de wettelijke vorm

had is later onder meer door Thorbecke^^ betreurd, maar stemt overeen met

de toenmalige opvatting, dat alles, waarvoor de Grondwet niet uitdrukkelijk

een wet eiste, aan de regering kon worden overgelaten.^"^

Het Organiek Besluit Het het hoger onderwijs — zeker in vergelijking met

de regeling van de Lager-Onderwijswet 1806^^ - verrassend veel vrijheid^*

door in art. 2 te bepalen, dat het ieder, die zich daartoe geschikt voelde, vrij

zou staan in de onderwerpen van het hoger onderwijs onderricht te geven.

Door echter vervolgens te bepalen, dat bij de tijdsberekening der studies

alleen in aanmerking zou worden genomen het aan openbare instellingen van

hoger onderwijs genoten onderricht, was deze vrijheid van een beperkte be-

tekenis.

Voor het overige besteedde het Organiek Besluit uitsluitend aandacht aan

het hoger onderwijs voorzover dat door het openbaar gezag was gevestigd en

erkend. Daarbij werden drie soorten instellingen onderscheiden. De Latijnse

scholen — 'de eerste trap van het hooger onderwijs' - zouden gemeentelijke

instelhngen zijn;^^ de Athenaea — de 'voorbereidende inrichtingen ter be-

koming van academische graden' — zouden gehandhaafd blijven en hun aan-

tal zou worden gebracht op zes.^* Aan de hoge scholen tenslotte zouden niet

alleen de studies tot bekoming van een wetenschappelijke graad kunnen

worden gevolgd, maar zou 'in alle de voornaamste delen van menschelijke

kennis onderwijs' worden gegeven. Het aantal hoge scholen, elders ook wel

aangeduid als universiteiten^^ of als akademies,^" werd gefixeerd op drie,

gevestigd te Leiden, Groningen en Utrecht.

De universiteiten onderscheidden zich van de Athenaea onder meer door

het recht graden toe te kennen en door de 'materiële subsidien voor alle

deelen van het onderwijs'.^^ De onderwerpen van het onderwijs waren ver-

22. KB van 2 augustus 1815, no. 14; dit KB is zoals veel besluiten niet afgedrukt in het

Staatsblad. Het organiek karakter ontleent dit besluit aan art. 140 Grondwet 1814: ' . . .

is het openbaar onderwijs op de hooge, middelbaar, en lage scholen een aanhoudend voor-

werp van de zorge der Regering'.

23. Zie het initiatief-wetsontwerp van de Negenmannen, 'Handelingen over de voor-

stellen tot Grondwetsherziening in 1845', gepubhceerd door Belinfante, 1846; zie ook

Scholten, blz. 118.

24. Vgl. prof.mr. J.T. Buys: 'De Grondwet', 1883, deel I blz. 340; prof.mr C.W. van

der Pot/mr. A.M. Donner: 'Handboek van het Nederlandse staatsrecht', 1977, blzz. 338

e.v.; dit laatste werk zal verder worden aangeduid als Van der Pot/Donner.

25. Bij Besluit van 4 december 1813, no. 21, had het Algemeen Bestuur de werking van

deze wet voorlopig bestendigd.

26. Aldus ook Witlox, deel I blz. 146.

27. Hoofdstuk I, artt. 4-35 Organiek Besluit.

28. Hoofdstuk H, artt. 36—52 Organiek Besluit. Van deze zes zouden de athenaea te

Harderwijk en Franeker als rijksinstelling worden ingericht; die te Amsterdam en Deven-

ter als gemeentelijke. De beide anderen, die te Breda en te Middelburg waren gedacht,

kwamen nimmer tot stand; dat te Harderwijk werd in 1818 opgeheven.

29. Onder andere in artt. 128 en 241 Organiek Besluit. Verder zal worden gesproken

van universiteiten.

30. Zie bijvoorbeeld art. 151 Organiek Besluit.

31. Hoofdstuk ni, art. 55 Organiek Besluit. Daarmee was dit de enige onderwijsvorm,

4

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen