De vrijheid van het bijzonder onderwijs - pagina 58

II. 1.2. 'Souvereiniteit in eigen kring'

De rede, waarmee Kuyper de VU inwijdde, bedoelde een rechtvaardiging van

de universiteitsstichting te zijn.'^ Als uitgangspunt van zijn betoog stelde hij,

dat de absolute Souvereiniteit, zoals die alleen bij God kan bestaan, op aarde

in de mens onbestaanbaar is. Het leven op aarde wordt gedeeld in afzonder-

lijke kringen, elk met eigen Souvereiniteit voor zich. Hoog steekt de 'Staats-

souvereiniteit, als de macht die den enkele beschermt en de onderlinge

rechtsverhouding der zichtbare levenskringen bepaalt, door recht tot bevelen

en door recht tot dwanguitoefening, boven deze alle uit; maar binnen in elk

dier kringen geldt ze niet'.''' Aldus beschouwd was de schoolstrijd een strijd

voor de Souvereiniteit in eigen kring, omdat in de gemengde staatsschool 'én

de Souvereiniteit der consciëntie én de Souvereiniteit van den huislijken, én

de Souvereiniteit van den paedagogischen, én de Souvereiniteit van den gees-

telijken kring, gelijkelijk werd bedreigd'.'^

Ook voor de wetenschap wordt een eigen levenskring ingeruimd, waarin de

waarheid Souverein is. Dit strookt met de algemeen aanvaarde opvatting, dat

de wetenschap om tot volle ontplooiing te kunnen komen vrij behoort te

worden gelaten. Vrij als de 'aloude Universiteiten van Bologna en Parijs.'*

Niet als het vormen van een kader van Staat, om er voorts wetenschap in te

gieten; maar wetenschap die in het leven optrad en in dat leven zich een

vorm schiep'.''' Het Organiek Besluit 1815 en de HO-wet erkenden impliciet

deze vrijheid van de wetenschap door 'de mens, die wil onderwijzen en

onderzoeken"* aan weinig of geen voorschriften te binden. Ook Kuyper lijkt

te hebben onderkend, dat het openbaar hoger onderwijs een grote vrijheid

genoot. Zijn rechtvaardiging van de stichting van de VU, als een universiteit

waar de wetenschap noch onder staatsvoogdij noch onder kerkelijke cura-

tele zou verbasteren, wordt op dit punt gedragen door een — ook in histo-

risch perspectief — uiterst zwak argument. Zijn stelling is: 'op de Rijksuniver-

siteit drukken in de weegschaal der billijkheden zoo tal van bezwaren'." Die

vele bezwaren blijken dan terug te voeren tot dit ene bezwaar, dat de staat

door het hoger onderwijs te bekostigen een onmeetbare macht over dit

onderwijs uitoefent; 'wie meet den invloed, dien door dat Staatsgeld één

enkele benoeming als van Thorbecke, van Scholten of van Opzoomer op

's lands lot en den gang der wetenschappen geoefend heeft?'^"

Op de keper beschouwd komt het betoog van Kuyper er op neer, dat de

wetgever. weliswaar impliciet de vrijheid van de wetenschap belijdt, maar

13. In 'Strikt genomen' had hij het recht tot universiteitsstichting al historisch en staats-

rechteUjk getoetst.

14. T.a.p. biz. 12.

15. T.a.p. blz. 18.

16. Zie hiervoor blz. 29 noot 195.

17. T.a.p. blz. 24.

18. Aldus prof. mr. I.A. Diepenhorst: 'Universiteit en wetenschap in beweging', 1969,

blz. 57.

19. T.a.p. blz. 25.

20. T.a.p. blz. 25.

48

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen