De vrijheid van het bijzonder onderwijs - pagina 149

ook deze instellingen te binden aan door de minister goed te keuren begro-

tingen. Het tot dusverre repressieve bekostigingsstelsel zou mitsdien worden

vervangen door een preventief toezicht op de uitgaven, ook al omdat dit

paste in het door het voorontwerp voorgestane systeem van financiële plan-

ning. Bovendien wenste de minister^''^ echter ook nog de mogelijkheid te

hebben om, wanneer 's lands financiën daartoe aanleiding zouden geven, be-

paalde begrotingsposten van de bijzondere instellingen niet goed te keuren en

buiten de begroting te houden.^''*

Tegen deze verminking van de voorstellen van de commissie-'s Jacob maak-

ten de bijzondere instellingen ernstig bezwaar.^'*'' Vooral deden zij dat, om-

dat zij in deze voorstellen een ernstige aantasting van haar rechtszekerheid en

aldus ook van haar vrijheid zagen. Zij meenden, dat de minister zich in het

voorontwerp toch voldoende instrumenten had verschaft — onder meer zijn

recht om de bouwplannen van de bijzondere instellingen al dan niet goed te

keuren^"^ — om zo nodig de subsidiebedragen laag te houden. De overheid

zou dus zijn doel, te weten het beïnvloeden van de hoogte van de subsidie,

langs andere weg kunnen bereiken.

Een preventief toezicht op de uitgaven achtten de bijzondere instellingen

bovendien in strijd met de constitutioneel gewaarborgde vrijheid van onder-

wijs, omdat dit zou betekenen, dat besHssingen van de bijzondere instellingen

over de bestedingen niet meer in vrijheid zouden kunnen worden genomen

en eerst rechtskracht zouden verkrijgen na goedkeuring van de overheid.

Preventief toezicht werd gelijkgesteld met curatele, iets waartegen Kuyper al

bezwaar had gemaakt.^'" Ook strookte het niet met de vrijheid om de moge-

lijkheid te openen het recht van bijzondere instellingen op bekostiging te

doorbreken. Tegen die doorbreking pleitte bovendien, dat de bijzondere

universiteiten en hogescholen nog steeds 5% van de netto-kosten van de in-

stelling en de volledige kosten van de theologische faculteiten zelf moesten

dragen; die eigen bijdrage en de omstandigheid, dat het niet langer ge-

oorloofd zou zijn om subsidies uit andere openbare kassen dan die van het

rijk te ontvangen zonder de voorafgaande toestemming van de minister,

waren reeds een voldoende rem op de uitgaven van de bijzondere instel-

lingen. Met klem bepleitten zij dan ook de intrekking van de voorstellen uit

het voorontwerp en de vervanging daarvan door het oude stelsel van subsidie-

vaststelling op de grondslag van de werkelijke uitgaven.^^

245. Het standpunt van minister Cals was sterk geïnspireerd door de ministervan Finan-

ciën, Zijlstra, die zich schriftelijk verzette tegen het geven van een recht op subsidie aan

de bijzondere instellingen; brief van de minister van Financiën dd. 24 februari 1959,

no. A 8/26.484. Deze brief was de instellingen bekend.

246. Artt. 1U lid 3 en 114 lid 6 voorontwerp.

247. Zie de brief van de vertegenwoordigers van de bijzondere instellingen in de com-

missie-'s Jacob, de heren Schouten (VU), Post (KU), de Boer (NEH) en van Spaendonck

(KHT), dd. 5 september 1959, Archief directeuren VU 1959, no. 483a. Minister Cals

bracht deze brief in de ministerraad. Ook mr. 's Jacob was weinig gelukkig met het

voorontwerp; zie notulen lUCO dd. 8 oktober 1959, blz. 7.

248. Art. 113 voorontwerp.

249. 'Souvereiniteit in eigen kring', blz. 22; vgl. par.H.l.l.

250. De bijzondere instellingen hadden de beschikking over het advies van de Raad van

137

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen