De vrijheid van het bijzonder onderwijs - pagina 23

vrijheid werd gevraagd en met welk doel, noch over de vraag, welke de

inhoud van die vrijheid zou moeten zijn.

1.4.1. Vrijheid van onderwijs voor wie?

De vrijheid van onderwijs is met zeer uiteenlopende oogmerken gevraagd. In

hoofdzaak zijn drie stromingen te onderscheiden. De eerste stroming zag het

geven van onderwijs voornamelijk als de uitoefening van een beroep; in deze

opvatting, waarvan de belangrijkste verdedigers Van der Palm en Thorbecke

zijn geweest, was de vrijheid van onderwijs onderdeel van de vrijheid van

beroepskeuze.'* Zo achtte Thorbecke een verzoek om onderwijsvrijheid

alleen dan gemotiveerd, 'wanneer men overtuigd is, dat de werkzaamheid der

particuheren, aan zich zelven overgelaten, doelmatiger in deze groote volks-

aangelegenheid kan voorzien, dan door de regering geschied is'.^^ De onder-

wijsvrijheid is aldus een utiliteitskwestie ;'^ het doel van de vrijheid van

onderwijs is om langs de weg van vrije concurrentie tussen openbaar en

bijzonder onderwijs te komen tot de meest doelmatige inrichting van het

onderwijs. Thorbecke vroeg de vrijheid uitsluitend ten behoeve van de be-

roepsoefenaren ; daarentegen achtte hij het een bekrompen leer om op grond

van het onderrecht een volledige vrijheid in te roepen.^'' Scholten heeft dan

ook geconcludeerd, 'dat geen plaats (is) aan te wijzen, waarin Thorbecke aan

ouders, die voor hun kinderen andersoortig onderwijs als het Staatsonderwijs

begeeren, het recht toekent, scholen op te richten, waar onderwijs wordt

gegeven overeenkomstig eigen opvatting'.^

Een tweede opvatting omtrent de vrijheid van onderwijs werd met name in

katholieke kring gehuldigd en kwam er op neer, dat deze vrijheid aan de kerk

zou moeten toevallen. Van Sasse van Ysselt verdedigde dit standpunt naar

aanleiding van de decreten van 1825 tot opheffing van de klein-seminaries en

de instelling van het Collegium Philosophicum.^* De protestants-rationaHs-

tische tint van het onderwijs in de geloofsleer op de gemengde staatsschool

werd 'om hare eenzijdige voorstelling meer schadelijk dan nuttig' geacht.

Daarom ook pleitten de beide kathoheke leden van de onderwijscommissie

1840 — Van Wijckerslooth en Van Hugenpoth - opnieuw voor de verlening

van de vrijheid van onderwijs aan de R.K.-kerk.'''

In feite stonden de opvattingen van Thorbecke en Van der Palm enerzijds

en van de katholieken ter andere zijde niet zo ver van elkaar af, omdat de

R.K.-kerk de onderwijsvrijheid vooral voor zich opeiste om zorg te kunnen

dragen voor het geven van katholiek ondervnjs. In beide opvattingen stond

dus het geven van onderwijs voorop. Het principiële verschil is echter, dat

terwijl de beide eersten het geven van onderwijs uitsluitend zagen als een

91.Zieblz. 1.

92. Zie zijn: 'Over het Bestuur', blz. 5.

93. Vgl. Scholten, blz. 84.

94. Zie 'Over het Bestuur'.

95,T.a.p. blz. 149.

96. Vgl. Witlox, deel I blzz. 157 e.v.

97. Zie Witlox, deel II blzz. 42-52.

13

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen