De vrijheid van het bijzonder onderwijs - pagina 33

Doel van deze beperking van de vrijheid van onderwijs was derhalve om de

kwaliteit van het bijzonder onderwijs te waarborgen. Nu kan men opmerken,

dat de vestiging van het onderwijsmonopolie door de overheid een zelfde

doel had en dat de erkenning van de vrijheid van onderwijs dus kennelijk van

een geringe werkelijke betekenis was. Dit zou een miskenning van de inzet

van de schoolstrijd zijn. Niet de doelstellingen van het onderwijsbeleid van de

regering vormden de inzet van die strijd; integendeel, bij herhaling heeft

onder meer Groen van Prinsterer gezegd, dat hij wenste 'te waarderen en te

behouden al wat in ons schoolwezen (. . .) voortreffelijk is'.*''* Veeleervorm-

de de wijze, waarop de regering trachtte deze algemeen aanvaardbare doel-

stellingen te verwezenlijken, de inzet van de strijd. Vandaar ook, dat in 1848

en daarna deze eerste beperking van de vrijheid geen aanleiding tot her-

nieuwde conflicten heeft gegeven.'''^

De tweede beperking, die in art. 194 voorop staat en die het gehele bijzon-

der onderwijs raakt, geldt het toezicht van de overheid. Ook deze beperking

dankt haar ontstaan in eerste aanleg aan Thorbecke, die meende, dat onder-

wijsvrijheid het gevaar in zich bergt, dat 'het onderwijs als een wapen tegen

de regering kan worden gewend'.*''* Met deze beperking beoogde de grond-

wetgever om voorzover nodig de rechtsorde te beschermen tegen de mogelijk

kwalijke gevolgen van 'een, met de staatsbeginselen strijdig onderwijs'.*'*' Het

toezicht van de overheid op het bijzonder onderwijs heeft derhalve ten doel

om te waarborgen, dat de uitoefening van het grondrecht blijft binnen de

grenzen, die door de algemeen in de samenleving geldende rechtsregels zijn

getrokken.*^" Men zou kunnen menen, dat een toezicht door de overheid de

vrijheid van het bijzonder onderwijs in wezen illusoir maakt. Zo kon ook de

wettelijke voorgeschreven autorisatie tot het oprichten van bijzondere

scholen vóór 1842 worden gezien als een vorm van overheidstoezicht. Uit de

wordingsgeschiedenis van art. 194 blijkt echter genoegzaam, dat aan de

grondwetgever een soortgelijk preventief toezicht niet voor ogen stond, maar

dat integendeel aan een voornamelijk repressief toezicht werd gedacht met

als hoofdzakelijk doel om misbruiken van de vrijheid van onderwijs te weren.

In het onderwijsartikel werd bepaald, dat de beide beperkingen van de

vrijheid bij de wet geregeld moesten worden. In één der additionele artike-

len*'* werd verder bepaald, dat voorstellen voor deze wettelijke regehng nog

gedurende het parlementaire jaar 1848—1849 en in ieder geval niet later dan

het daarop volgende zittingsjaar bij de Staten-Generaal zouden moeten

worden ingediend.

146. Zieblz. 11.

147. Wel heeft in 1975 het kabinet-Den Uyl overwogen de woorden 'bekwaamheid en

zedelijkheid' te vervangen door 'geschiktheid'; Bijlagen bij de Handelingen II 1975 — 1976,

no. 13874 nr. 1, blzz. 5, 6 en 12.

148. Zie 'Over het Bestuur', blzz. 9, 15, 16 en 36-38.

149. Aldus Burkens, blz. 8. Deze auteur wijst erop, dat bezien vanuit de optiek van het

grondrecht zelf het hier om een beperking met een negatief karakter gaat.

150. Vgl. Tweede rapport commissie Cals/Donner, blz. 45.

151. Art. 5 der Additionele Artikelen.

23

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen