De vrijheid van het bijzonder onderwijs - pagina 24

vorm van beroepsuitoefening, de katholieken het geven van onderwijs door

de kerk ook beschouwden als missie en opvoeding van de opgroeiende jeugd.

Wat dit laatste betreft stonden de katholieken niet te ver af van hen, die de

vrijheid van onderwijs ervoeren als een onderdeel van het onderrecht. In deze

visie stond niet het geven van onderwijs, maar het ontvangen daarvan voorop;

zij is met kracht naar voren gebracht tijdens de petitiebewegingen. 'Les droits

sacrés, que Ie père de familie tient de la loi naturelle sur l'éducation et

l'instruction' heette het toen.^^ Ook Sasse van Ysselt zag in de decreten van

1825 een inbreuk op de ouderlijke macht.^' Na 1837 is het vooral Groen van

Prinsterer geweest, die deze opvatting vertolkte: 'Ouders die, met of zonder

genoegzamen grond, in gemoede overtuigd zijn, dat de strekking van het

onderwijs op de bestaande scholen onchristelijk is, moeten niet, rechtstreeks

of zijdelings, worden verhinderd aan hun kinderen zoodanig onderwijs te

geven als zij meenen te kunnen verantwoorden voor God'.'""

Afzonderlijke vermelding naast deze stromingen verdient tenslotte de ano-

nieme brochure 'De vrijheid van Onderwijs','"' waarin scherp werd onder-

scheiden tussen vrijheid van onderwijs, als een recht om onderwijs te geven,

en het recht van ouders om het onderwijs hunner kinderen te kiezen.'"^ Het

is juist om dit onderscheid te maken, maar tegelijkertijd moet worden vastge-

steld, dat dit onderscheid tussen vrijheid tot het geven van onderwijs en de

vrijheid van schoolkeuze van de ouders of de leerlingen vóór 1845 vrijwel

nooit gemaakt werd.'^ Beide vrijheden werden geacht te zijn gevat in het

begrip 'vrijheid van onderwijs'.

1.4.2. De inhoud van de vrijheid van onderwijs

De roep om vrijheid van onderwijs richtte zich tegen het door de overheid

gevoerde onderwijsbeleid, dat de burgerij — ouders zo goed als leraren — tal

van verpHchtingen oplegde. Tegen een aantal van die verplichtingen richtten

zich de grieven, maar zeker niet tegen alle voorscljiriften, getuige de uitlating

van Groen van Prinsterer, dat ook hij geen 'liberté illimitée' wenste. De oudste

en hardnekkigste bezwaren tegen het staatsonderwijs richtten zich op het

ontbreken daarin van voldoende christelijke invloeden — zij het kathoHeke

inbreng ter ene zijde of invloed van de afgescheidenen ter andere — op dat

onderwijs. Het opleiden tot alle christelijke deugden op de gemengde staats-

school ging velen niet ver genoeg. Men had ernstig bezwaar tegen 'den geest

van dei'sme en atheisme""* en sprak reeds van de neutraUteit van de staats-

98. Geciteerd bij Scholten, blz. 61. Terecht heeft De Savomin Lohman: 'Onze Constitu-

tie', blz. 356, kritiek geuit op zowel de opvatting, dat het kind aan de staat behoort als

op het standpunt, dat het aan de ouders behoort. 'Het kind behoort aan niemand ( . . . )

maar het behoort, evenals alle andere menschen, te worden beschermd'.

99. Vgl. Witlox, deel I blzz. 157 e.v.

100. Rede in de zitting van de Dubbele Tweede Kamer van 27 augustus 1840.

101. Uitgegeven bij Gebhard en Comp., 1840.

102. Vgl. Scholten, blz. 107.

103. De Nooy, blz. 168, onderstreept dit met zijn opmerking, dat onder de leuze 'de

school aan de ouders' werd verstaan: 'vrijheid van de ouders om een school van hun rich-

ting te kiezen. Van een school, die door de ouders beheerd wordt is geen sprake!'.

104. Geciteerd bij Scholten, blz. 51.

14

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen