De vrijheid van het bijzonder onderwijs - pagina 109

standers van het bijzonder onderwijs niet alleen de volledige kosten van het

bijzonder onderwijs dekken, maar via de gemeentelijke belastingen ook nog

bijdragen aan het openbare. Bovendien gingen verschillende gemeenten er toe

over de schoolgeldheffing — soms uit concurrentieoverwegingen jegens het

bijzonder onderwijs — af te schaffen en bekostigden zij het openbaar onder-

wijs geheel uit de belastingopbrengsten.'^ Het stichten van bijzondere

scholen geschiedde dus op last van dubbel betalen'^ en herhaaldelijk is ge-

tracht op die grond voor het bijzonder onderwijs-subsidie te krijgen;'^ steeds

zonder succes.

In de loop van de zestiger jaren helden de tegenstanders van bijzonder

onderwijs meer en meer over tot de overtuiging, dat subsidiëring van bijzon-

dere scholen in strijd was met de Grondwet, wanneer niet de voorwaarde

werd gesteld, dat de bijzondere scholen ieders godsdienstige begrippen

zouden eerbiedigen.'* Tevens keerde een groep jonge liberalen onder Fransen

van der Putte zich tegen het oude liberale standpunt van de staatsonthou-

ding; in plaats daarvan pleitten zij voor een grotere staatsbemoeienis onder

meer ten aanzien van het onderwijs.'^ Ook de voorstanders van bijzonder

onderwijs beriepen zich op de Grondwet; kosteloos openbaar onderwijs

noemden zij in strijd met de vrijheid van onderwijs.'^ De aangewezen weg om

subsidie te verkrijgen was voor hen 'staatsrechtelijke gelijkstelling van de

bijzondere met de openbare school'.'' Aan de hand van dit uitgangspunt ont-

wierp Kuyper in de zeventiger jaren het zogenaamde restitutiestelsel, dat

ervan uitging, dat zonder bijzonder onderwijs de kosten voor het openbaar

lager onderwijs hoger zouden zijn geweest. Volgens dit plan zouden de aldus

op het openbaar onderwijs bespaarde meerkosten aan bijzondere scholen

moeten worden 'gerestitueerd'.^ Een ander plan, het subventiestelsel, hield

in, dat voor alle scholen en voor alle kinderen schoolgeld zou worden ge-

heven, echter met subventie van die ouders, die niet of slechts gedeeltelijk de

schoolopvoeding hunner kinderen konden bekostigen, onverschillig of zij

voor hun kinderen de voorkeur aan de openbare of de bijzondere school

13. De opvolgende ministers Van Heemstra en Thorbecke betoogden, dat het schoolgeld

is te beschouwen als een vorm van belasting en dat deze belastingheffing behoort tot de

gemeentelijke autonomie; Handelingen II 1860—1861, blzz. 402 e.v.; Handelingen II

1861-1862, blz. 724; zie ook Langedijk, blz. 159.

14. Vgl. 'Gedenkboek de Unie', blz. 14.

15. In 1863 door Groen van Prinsterer bij de behandeling van de MO-wet; Langedijk,

blzz. 181 — 182. In 1867 wUde een initiatief-wetsontwerp-De Brauw subsidiëring mogelijk

maken; Langedijk, blz. 247.

16. Vgl. Langedijk, blz. 222. Later achtte ook Buys financiële steun aan het bijzonder

onderwijs in 'lijnrechten strijd' met art. 194 der Grondwet 1848; t.a.p. blzz. 769-772;

vgl. hierna blz. 99 noot 30. »

17. Vgl. Langedijk, blz. 248.

18. Handelingen II 1860-1861, blzz. 402 e.v.

19. Vgl. 'Gedenkboek de Unie', blz. 21.

20. Op 17 juli 1876 verzocht de Hoofdcommissie van de Vereeniging voor Christelijk

Nationaal Schoolonderwijs de regering dit plan in overweging te willen nemen. Over het

restitutiestelsel zie: jhr.mr. A.F. de Savomin Lohman: 'Aan Neerlands anti-clericalen',

1875; mr. P.P. van Bosse: 'Eene practische beschouwing van het Restitutiestelsel', 1875.

97

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen