De vrijheid van het bijzonder onderwijs - pagina 73

Samengevat is onze conclusie deze. Naast speciale restricties van de grond-

rechten, die een dwingend karakter hebben, zijn er speciale restricties met

een vrijwillig en voorwaardelijk karakter. De burger kan zich vrijwillig jegens

de overheid verplichten tot het opgeven van een deel zijner grondwettelijke

vrijheden, van zijn grondrechten onder voorwaarde echter, dat daar een

tegenprestatie*^ van de overheid tegenover staat. De vrijwillige beperking van ;

de grondrechten dient evenredig te zijn met en in een duidelijk verband te •

staan tot de tegenprestatie van de overheid. Ook overigens kan de uitoefening

van de grondrechten al gebeurt die met instemming van de burger niet onge-

hmiteerd worden beperkt.

II.3.3. De wet-Kuyper getoetst aan art. 194 van de Grondwet 1848

De wet-Kuyper opende, zoals gezegd, de mogelijkheid van aanwijzing van bij-

zondere universiteiten. Aanwijzing kon uitsluitend plaats vinden op verzoek

van de rechtspersoon, waarvan de bijzondere universiteit uitging; in een zo-

danig verzoek ligt de vrijwilligheid van de aanvaarding van aan de aanwijzing

gepaarde restricties van de onderwijsvrijheid besloten. De wet-Kuyper schreef

die restricties niet dwingend voor; de aan te wijzen rechtspersoon ging die

beperkingen zelf aan. Tegenover deze beperkingen stond als tegenprestatie

van de overheid de toekenning van de effectus civilis.

Het scharnier in de relatie tussen de vrijwillig aanvaarde beperking van de

vrijheid van onderwijs en de toekenning van de effectus civilis was de kwali-

teit van het onderwijs van de aan te wijzen bijzondere universiteiten. Alleen

deugdelijke waarborgen voor de kwaliteit van dit onderwijs konden de aan-

wijzing rechtvaardigen. Aan dit criterium - is de kwaliteit van het onderwijs

voldoende? — moeten dan ook de in 1905 door de wetgever geformuleerde

beperkingen van de vrijheid van onderwijs worden getoetst. De belangrijkste

voorwaarden voor aanwijzing waren:

1. Een bijzondere universiteit moest onder toezicht staan van een college

van curatoren van drie of vijf leden. Dit voorschrift vormde een beperking

van de tot dan toe volledige vrijheid van inrichting van het bestuur;'* deze

beperking was echter in zoverre een waarborg voor de kwaliteit van het

onderwijs, dat de Staten-Generaal een dergelijk college tot het houden van

toezicht beter in staat achtten dan een daartoe niet-gekwahficeerd en op

grond van geheel andere overwegingen samengesteld bestuur van de rechts-

persoon, waarvan een bijzondere universiteit uitging. Impliciet lag een erken-

ning van dit beginsel besloten in de statuten van de Vereniging voor Hoger

Onderwijs op Gereformeerde Grondslag, waarin al sedert 1878 de instelling

van dit college was voorzien. Het bestaan van een college van curatoren werd

dus algemeen aanvaard als een waarborg voor de kwaliteit van het onderwijs.

Niet valt echter in te zien, dat ook het voorschrift, dat dit college slechts drie

of vijf leden mocht tellen, een waarborg voor de kwaliteit van het onderwijs

95. Vgl. par. III.8.2., waar in andere zin van een tegenprestatie sprake is,

96. Zie hiervoor blzz. 51 en 52.

63

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen