De vrijheid van het bijzonder onderwijs - pagina 72

Wel zijn de mogelijkheden voor de overheid beperkter. In verband met de

overmachtige positie, waarin de overheid als regel tegenover de burger staat,

heeft zij toe te zien, dat de verbintenissen in feite een vrijwillig karakter

dragen. Anders zou de overheid langs een omweg toch weer eenzijdig - in

strijd met de Grondwet - op het vrijheidsrecht inbreuk maken. In de toehch-

ting van de vrijheidsrechten is de instructie aan de overheid begrepen om zich

van ingrijpen in die rechten te onthouden.

Die beperking geldt met name de tegenprestatie van de overheid. Tegenover

een beperking van de uitoefening van de grondrechten door de burger moet

voor die burger iets van waarde staan: het moet hem wat waard zijn om een

deel van zijn vrijheid op te geven. De tegenprestatie van de overheid is dan

ook niet willekeurig: tegenover een vrijwillige beperking van de vrijheid van

onderwijs door de bijzondere universiteiten staat de toekenning van de effec-

tus civilis; tegenover een vrijwillige beperking van zijn grondrechten door de

"ambtenaar staat zijn aanstelling. De tegenprestatie van de overheid moet in

een duidelijk verband staan met de beperking van de grondrechten. Zij moet

daartoe aan drie vereisten voldoen. In de eerste plaats moet zij in een rede-

lijke verhouding staan tot de van de staatsburger verlangde beperking van zijn

rechten; het betreft hier een toepassing van het evenredigheidsbeginsel.'^

Vervolgens dient de prestatie van de burger rechtstreeks verband te houden

met de tegenprestatie van de overheid; de prestatie van de burger moet

functioneel gerechtvaardigd worden door de tegenprestatie van de overheid.

Ook dit tweede vereiste is terug te voeren op één der algemene beginselen

van het bestuursrecht: bij de afweging van de in het geding zijnde belangen

moet de overheid wel tot de in het geding zijnde beperking van grondrechten

hebben kunnen komen. Met andere woorden: de gevraagde beperking van

grondrechten mag ondanks haar vrijwillig karakter niet willekeurig zijn. Ten-

slotte dient het karakter van de tegenprestatie zodanig te zijn, dat alleen de

overheid die kan leveren; de overheid doet iets, draagt iets over, dat op geen

andere wijze dan door tussenkomst van de overheid kan worden bereikt door

de staatsburgers: alleen de overheid kan bepalen, wie als ambtenaar zullen

worden aangesteld, welk onderwijs voldoende deugdelijk is om als opleiding

te dienen. Deze laatste eis is volstrekt gerechtvaardigd, omdat een beperking

van grondrechten — ook indien dat vrijwilHg gebeurt en met instemming van

de burger — alleen dan is te verdedigen, wanneer het door de burger nage-

streefde doel niet langs andere weg is te bereiken. Een beperking van de

grondrechten is derhalve een ultimum remedium om een vooropgezet doel te

bereiken. Tegenprestaties, die alleen de overheid kan leveren, liggen als regel

in het pubhekrechtelijke vlak; de toekenning van de effectus civilis betekent

de toekenning van pubhekrechtelijke bevoegdheden''' aan particuliere instel-

lingen en ook de aanstelling van een ambtenaar is een publiekrechtelijke han-

deUng.

93. Zie 'Nederlands Bestuursrecht', blz. 102; vgl. Rapport van de commissie inzake alge-

mene bepalingen van administratief recht.

94. Zie blz. 33.

62

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen