De vrijheid van het bijzonder onderwijs - pagina 108

invoering van de leerplicht in 1901 kon een argument te meer worden ont-

leend. Op die gronden heeft de (grond)wetgever na de erkenning van de vrij-

heid van onderwijs het bijzonder onderwijs tenslotte ook de materiële vrij-

heid van onderwijs verschaft.

III.2. De bekostiging van het bijzonder lager onderwijs

m.2A. De periode 1857-1887

De erkenning van de vrijheid van onderwijs in 1848 introduceerde, als ge-

zegd, naast het openbaar en het huisonderwijs het bijzonder onderwijs.

Nadat al in 1848 was aangedrongen op het verlenen 'van de nodige middelen

aan de ouders, om het gewenschte onderwijs mogelijk te maken'^ diende

minister Van Rappard"* begin 1857 een ontwerp-Lager-Onderwijswet in,

waarin de mogelijkheid werd voorgesteld het bijzonder onderwijs vanwege de

besturen van gemeenten of provincies te subsidiëren.' Een deel van de

Tweede Kamer zag in dit subsidievoorstel 'eene niet toe te laten verwarring

van pubHek en particulier belang en tevens een wezenlijk gevaar voor het

staatsonderwijs',* terwijl ook de voorstanders van subsidiëring zich niet met

het wetsvoorstel konden verenigen, omdat de gesubsidieerde scholen ieders

godsdienstige begrippen zouden dienen te eerbiedigen.'' Onder verwerping

van amendementen van zowel voor- als tegenstanders van subsidiëring werd

het wetsvoorstel niettemin aanvaard.^

Op grond van de LO-wet 1857 kwamen zodoende vrijwel geen bijzondere

scholen voor subsidiëring door de overheid in aanmerking.^ De bekostiging

van de bijzondere lagere scholen kwam derhalve voor rekening van ouders,

wier kinderen deze scholen bezochten, en sympathisanten. Een belangrijke

steun betekende de oprichting in 1861 van de Vereeniging voor Christelijk

Nationaal Schoolonderwijs, die jaarlijks grote sommen gelds bijeen wist te

brengen.'

De kosten van het openbaar lager onderwijs kwamen ten laste van de ge-

meenten.*^ Ter tegemoetkoming in deze kosten kon door de gemeenten een

schoolgeld worden geheven.'^ Omdat een deel van de kosten van het open-

baar onderwijs uit de belastingen moest worden gedekt, moesten de voor-

3. Aldus Scholten, blz. 142.

4. In het kabinet-Van der Brugghen.

5. Zie Francken/Van der Kloes, blzz. 192—207. De subsidiëring vormde in het debat

over dit ontwerp overigens maar bijzaak; zie par. 1.6.2.

6. Zie het Verslag der Commissie van Rapporteurs; vgl. Witlox III, blzz. 279 e.v.

7. Een amendement-Baud stelde voor deze subsidievoorwaarde te schrappen; dit amen-

dement werd verworpen.

8. Art. 3 LO-wet 1857.

9. Zie echter Langedijk, blzz. 55 en 149.

10. Opgericht op 23 april 1861 met een rede van Groen van Prinsterer: 'Het voor Chris-

telijk Nationaal Schoolonderwijs niet ongunstig vooruitzicht'; zie Langedijk, vanaf

blz. 42.

11. Artt. 31 e.v. LO-wet 1857.

12. Art. 33 LO-wet 1857.

96

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen