De vrijheid van het bijzonder onderwijs - pagina 25

school.'"' Wat betreft het theologisch onderwijs op de universiteiten hadden

de katholieken reden zich door de opheffing door de overheid van de klein-

seminaries en de instelling van het Collegium Philosophicum tekort gedaan te

voelen. Gerechtvaardigd was de opvatting, dat dit onderwijs niet valt onder

de zorg van de overheid, maar tot die van de kerken .behoort. 'Vrijheid van

geweten, vrijheid van godsdienstoefening, vrijheid van onderwijs; hier-

tusschen is een onverbreekbare band', zo betoogde Groen van Prinsterer '"*

Samengevat keerden al deze bezwaren zich tegen de richting in religieus

opzicht van het staatsonderwijs en tegen het ingrijpen door de overheid in

het theologisch hoger onderwijs. Men streed voor de vrijheid van richting.

Daaronder werd verstaan de vrijheid om te bepalen, dat het onderwijs een

religieus karakter moest hebben en wat dat karakter dan zou betekenen. Uit-

drukkelijk werd onder de richting alleen een religieuze, kerkelijke richting

verstaan. Pas in de twintigste eeuw is het gebruikelijk geworden om daar-

onder ook de niet-kerkelijke, levensbeschouwelijke richtingen te vatten.

Langs verschillende wegen zou de richting van een school tot uitdrukking

moeten kunnen komen. Vooreerst door het onderwijs zo in te richten, dat

leerstellig christelijk onderwijs, bijbellezen en bijbelse geschiedenis daarin een

plaats zouden kunnen vinden. In essentie wenste men daartoe echter zowel

het organisatorisch verband van de school als onderwijseenheid te handhaven

als het voorbeeld van de inrichting van het onderwijs op de pubUeke scholen

te blijven volgen. Van een echt streven naar volledige vrijheid van inrichting

van het onderwijs was bepaald nog geen sprake.

Een zeer wezenlijke grief van de voorstanders van vrijheid van onderwijs

betrof de verphchte boekenlijst.'*" Katholieken en afgescheidenen wensten

zelf te kunnen bepalen aan de hand van welke leerboeken het lager onderwijs

zou worden gegeven. In elk geval wensten zij zich te ontdoen van bepaalde

bij de pubUeke scholen gebruikte leerboeken. Al in. 1829 stelde de bevredi-

gingscommissie daarom voor om de verplichte boekenlijst af te schaffen.

Zonder resultaat evenwel. Op voorstel van de onderv^djscommissie 1840 werd

tenslotte bepaald, dat de geestelijken van de verschillende kerkgenootschap-

pen voortaan censuur zouden mogen uitoefenen op de op pubheke scholen

gebruikte leerboeken.'^ Daarmee werd evenwel nog niet een vrijheid van de

keuze der leermiddelen, zoals die sedert 1917 in de Grondwet^"^ is ver-

ankerd, verwezenlijkt. Met betrekking tot de keuze der leermiddelen voor

het hoger onderwijs golden ook tijdens de regering van Koning Willem I geen

voorschriften.

Zowel het op de publieke lagere scholen aangestelde personeel als het

toezichthoudende personeel vormde voor de voorstanders van vrijheid van

onderwijs een steen des aanstoots. Dit hing nauw samen met de richting van

lOS.Zieblz. 12.

106. In zijn 'Maatregelen tegen de Afgescheidenen'.

107. Ingevolge art. 12 LO-wet 1806; vgl. De Nooy, blz. 19.

108. Art. 10 van het KB van 2 januari 1842; vgl. Witlox, deel II blz. 55; zie hiervoor

blz. 12.

109. Ai-t. 192 der Grondwet 1917.

15

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen