De vrijheid van het bijzonder onderwijs - pagina 26

het onderwijs. Zo was omstreeks 1820 het overgrote deel van de schoolop-

zieners"" protestant en dikwijls zelfs predikant in de Hervormde kerk. Als

gevolg daarvan waren de leerkrachten tot in de zeer katholieke delen des

lands 'veriicht Protestant'.'" Bovendien was het onderwijsbeleid van de rege-

ring erop gericht om op den duur alle geestelijken uit het lager onderwijs te

weren."•^ Bij het hoger onderwijs daarentegen, waar het ieder vrij stond om

aan anderen onderricht te geven,"^ werden deze bezwaren niet gevoeld.

Na 1830 trad, zoals geschetst, een zekere kentering in. Van de huisonder-

wijzers werd nadien zelfs geen bewijs van bekwaamheid meer gevorderd.

Voor het overige werd van leraren bij het lager onderwijs bij voortduring een

zodanig bewijs wel verlangd. Koning Willem stond erop, dat de acte van

bekwaamheid voorwaarde voor benoeming zou blijven en dat ook overigens

regeringstoezicht op het gehele openbaar onderwijs — publiek en bijzonder —

zou worden uitgeoefend."^ Daarbij golden intussen geen kwade bedoeUngen:

de individuele staatsburgers moesten beschermd worden tegen mogelijk na-

deel door onvoldoende bekwaamheid veroorzaakt."^ Maar heel geleidelijk

werd daarna de behoefde van de voorstanders van vrijheid van onderwijs aan

eigen onderwijzers manifest. In protestantse kringen was de oprichting van

de Klokkenberg in 1844 meteen ook de eerste aanzet om te komen tot een

eigen lerarenopleiding."^

De strijd voor de vrijheid van onderwijs had dus in de eerste plaats de

verwezenlijking van de vrijheid van richting tot doel, waarbij men besefte,

dat aan die richting nadere vorm en inhoud gegeven zou moeten worden bij

de keuze der leermiddelen en de aansteüing der onderwijzers. Punt van dis-

cussie bij dit alles was of deze vrijheid binnen het raam van het publiek

onderwijs realiseerbaar was dan wel of ook vrijheid tot het oprichten van

bijzondere scholen verleend zou moeten worden. Groen van Prinsterer, die

aanvankelijk in 1830 een facultatieve sphtsing van de gemengde staatsschool

in afzonderlijke gezindtenscholen als praktisch onuitvoerbaar afwees,"^ maar

later wel onderscheid wenste te maken tussen 'Israêhtische en Christelijke

scholen, met facultatieve splitsing dezer laatsten in Roomsche en Protes-

tantsche',"^ bepleitte in de onderwijscommissie 1840 en daarvoor een

ruimer vrijheid tot het oprichten van bijzondere scholen." Deze vrijheid en

110. Zie artt. 4-11 der LO-wet 1806.

111. Vgl. Scholten, blz. 37; De Nooy, blz. 49; Witlox, deel I blz. 143, wijst erop, dat in

1814 van de 70 schoolopzieners er maar vier Roomsch-Katholiek waren.

112. Zie daarover De Nooy, blzz. 55 e.v., waar hij de regeringspolitiek tegen de congre-

gaties beschrijft.

113. Krachtens art. 2 Organiek Besluit 1815.

114. Vgl. De Nooy, hoofdstukken VIII en IX passim.

115. Aldus Thorbecke: 'Over het Bestuur', blz. 27;vgl. Scholten, blz. 75.

116. Zie Langedijk, blz. 88. Naast de opleiding van R.K.-geestelijken tot onderwijzer

door de verschillende congregaties, kende Nederland sedert mei 1816 twee rijkskweek-

scholen; te Lier (België) en in Haarlem.

117. Zie De Nooy, blzz. 130-131.

118. Mr. G. Groen van Prinsterer: 'Over het ontwerp van wet op het lager onderwijs',

1857; zie ook 'Gedenkboek "De Unie",' blz. 11.

119. Vgl. Scholten, blz. 105; zie ook 'De maatregelen tegen de Afgescheidenen', blzz.

17-19.

16

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen