De vrijheid van het bijzonder onderwijs - pagina 21

gehele wereld en in het bijzonder in Nederland ten voorbeeld werd gesteld.''^

In de noordelijke provincies bracht het verdwijnen van een belangrijk deel

van de voornamelijk kathoHeke oppositie tegen het gevoerde onderwijsbe-

leid een betrekkelijke rust. Op economisch terrein daarentegen plaatste de

afscheiding het Koninkrijk voor tal van problemen, ook op het stuk van het

hoger onderwijs. Zo moest een aantal hoogleraren, die vanwege hun Noord-

nederlandse afkomst uit België waren verdreven, aan Nederlandse universitei-

ten worden geplaatst.''*'

Tegen het eind van de dertiger jaren herleefde echter de oppositie tegen het

onderwijsbeleid; ditmaal waren het de afgescheidenen,'''' die — ondersteund

d_oor Groen van Prinsterer''* — streden voor een vrije school.

In verband met de afscheiding van België werd in 1840 de Grondwet

herzien. Vanuit de Tweede Kamer werd daarbij ook het onderwijs aan de

orde gesteld. Van katholieke zijde werd de wens naar vrijheid van onderwijs

opnieuw geuit, terwijl ook verschillende überale volksvertegenwoordigers

zich daarover in positieve zin uitlieten.'" Van buiten de Kamer werd door

verschillende afgescheidenen op wijziging van het onderwijsartikel aange-

drongen; in de Kamer bestreed Groen van Prinsterer het monopolie van de

gemengde staatsschool.*" Toch bleef het onderwijsartikel in 1840 ongewij-

zigd.

In datzelfde jaar waren het wederom de kathoHeken, die bij de nieuwe,

hun welwillend gezinde Koning Willem II hun bezwaren kenbaar maakten en

om verandering vroegen. 'Gelet op de bij ons ingekomen bezwaren betrekke-

lijk het Lager Onderwijs' stelde de koning daarop een commissie in met als

taak 'om zoodanige maatregelen voortestellen, als strekken ter tegemoet-

koming in gemelde bezwaren'.*' Bij het rapport, dat deze commissie uit-

bracht, waren drie afwijkende nota's gevoegd;*^ vooral die van Groen van

Prinsterer ging vrij ver in zijn wens om aan iedere staatsburger de vrijheid van

onderwijs als een grondwettelijk recht te verzekeren. Ook hij echter wilde

geen 'liberté illimitée'; 'ik verlang te waarderen en te behouden al wat in ons

schoolwezen (en dit is veel, ook naar mijn inzien) voortreffelijk is'.*^ In het

75. Aldus Gerard Brom: 'Dies Natalis, stichting van de R.K.-Universiteit', 1955, blzz. 1

en 2.

76. Het Organiek Besluit stond iedere universiteit een beperkte personeelsformatie toe,

zodat deze hoogleraren boven de sterkte moesten worden benoemd; zie De Geer van Jut-

faas, blz. 8. Dit was overigens één van de redenen, waarom in 1848 sterke bezuiniging op

het hoger onderwijs noodzakelijk was; zie par. 1.6.1.

77. Zij hadden zich in 1834 van de hervormde kerk afgescheiden; zie J.C. RuUmann:

'De afscheiding', 1830.

78. Zie zijn: 'Maatregelen tegen de Afgescheidenen aan het Staatsrecht getoetst', Leiden

1837; hierin nam Groen het onder meer op voor de vrije school.

79. Donker Curtius: 'Proeve eener nieuwe Grondwet', 1840, stelde voor om te bepalen:

'het bijzonder onderwijs is vrij', art. 191. Zie voorts 'Handelingen der Staten-Generaal bij

de Grondwetsherziening 1840', Belinfante;vgl. Scholten, blzz. 94 e.v.

80. Zie zijn 'Bijdrage tot Herziening der Grondwet in Nederlandschen zin', 1840.

81. KB van 12 november 1840.

82. Het eindrapport dateert van 19 januari 1841; zie over deze commissie Witlox, deel

II blzz. 18 e.v.

83. Zie prof.dr. P.A. Diepenhorst: 'Onze Strijd in de Staten-Generaal', 1927 deel I; vgl

Scholten, blzz. 103 e.v.

11

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen