De vrijheid van het bijzonder onderwijs - pagina 44

toegang tot openbare ambten en bedieningen te reguleren en dat dus alleen

de staat de effectus civiUs aan instellingen van wetenschappelijk onderwijs

kan toekennen,^^' valt af te leiden, dat de rechtsgevolgen van het behalen van

een wetenschappelijke graad cum effectu civili van publiekrechtelijke aard

zijn.

In 1876 was de effectus civilis van de verschillende academische graden af-

gezien van de onderwijsbevoegdheid bij het openbaar onderwijs beperkt tot

een gering aantal ambten.^^^ Een graad in de rechtsgeleerdheid verschafte

toegang tot de rechterlijke macht en de advocatuur. ^^^ Aan alle academische

graden was de bevoegdheid tot het geven van openbaar onderwijs verbonden,

maar daarbuiten was aan geen der wetenschappelijke graden enige effectus

civilis verbonden in die zin, dat zij toegang gaven tot enig ambt; voor de uit-

oefening der geneeskunst of de tandheelkunde^^'* werd het bezit van een

wetenschappelijke graad alleen niet voldoende geacht en moest een aanvul-

lend staatsexamen^^^ worden afgelegd. Behalve voor het onderwijs was de

effectus civilis dus met name voor de faculteit der rechtsgeleerdheid van be-

tekenis; terloops kan worden opgemerkt, dat sedertdien de juridische beteke-

nis van de effectus civilis van wetenschappelijke graden sterk is uitgehold.^^*

Wetenschappelijke graden, die in het verleden zonder meer toegang verschaf-

ten tot verschillende ambten en bedieningen moeten thans door stages of ver-

dere opleidingen worden aangevuld om een volledig civiel effect te hebben.

Het streven van onder meer Kuyper^^^ om de betekenis van de effectus

civilis uit te breiden is zonder veel succes gebleven. Daarentegen heeft het

bezit van een wetenschappelijke graad sterk aan maatschappelijke betekenis

gewonnen. Zonder dat de wet of enige andere regeling zulks voorschrijft

wordt thans voor een groot aantal functies in de samenleving het bezit van

een wetenschappelijke graad als voorwaarde gesteld. Deze maatschappelijke

behoefte heeft — geheel in geest van Kuyper — geleid tot een enorme vertak-

king van het diplomastelsel; naast het wetenschappelijk onderwijs wordt

thans een groot aantal middelbare opleidingen en beroepsopleidingen ver-

zorgd, die — zonder dat daartoe enige rechtsgrond aanwezig is — de sleutel

tot tal van functies vormen. Terwijl het automatisch rechtsgevolg, dat het

bezit van een wetenschappelijke graad toegang geeft tot ambten en bedienin-

gen op grond van de wet, aan betekenis heeft verloren, heeft dus de maat-

schappelijke betekenis van het bezit van wetenschappelijke graden of andere

diploma's aan kracht enorm gewonnen.

221. Er zij op gewezen, dat ook in 1876 de effectus civilis zich niet beperkte tot het

hoger onderwijs; ook de diploma's van het middelbaar onderwijs hadden een civiel effect,

vermits zij toegang konden verschaffen tot het hoger onderwijs.

222. Zie De Geer van Jutfaas, blzz. 298 e.v.

223. Art. 92 HO-wet.

224. Zie de wet van 24 juni 1876, Stb. 117.

225. Zieblz. 33 noot 217.

226. Het bezit van een wetenschappelijke graad geeft geen rechtstreekse toegang meer

tot de advocatuur; zie de Stageverordening der Nederlandse orde van advocaten van 1

oktober 1955, Stct. 211. Vgl. de functie van de zogenaamde RAIO-opleiding.

227. Als minister bepleitte Kuyper in 1904 'een meer gespecificeerden effectus civilis';

Handelingen II 1903-1904, blz. 1357.

34

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen