De vrijheid van het bijzonder onderwijs - pagina 34

1.5.4. Art. 194 van de Grondwet 1848: een sociaal grondrecht?

De vrijheid van onderwijs behoort tot de klassieke of liberale grondrechten;

het onderwijsartikel berust meer op een klassieke dan op een sociale tradi-

t i e . ' " Niettemin heeft de erkenning door de grondwetgever van de onder-

wijsvrijheid ook geleid tot een verdere socialisering van dit grondwetsartikel.

Daarmee wordt bedoeld, dat tegenover de aanspraak op overheidsonthouding

verschillende leden van dit artikel zeker aanspraak jegens de overheid ver-

schaffen. In de eerste plaats eiste de Grondwet al vanaf 1814 de zorg van de

regering voor het gehele onderwijs, daarnaast vorderde het nieuwe lid 3 " ^

van de overheid, dat overal voldoende openbaar lager onderwijs gegeven zou

worden, en vestigde derhalve een aanspraak op overheidsbemoeienis.'^'* Zo

de vrijheid van onderwijs overigens geen positieve gevolgen zou hebben ge-

had, dan heeft toch de weerstand'^^ daartegen in ieder geval de totstand-

koming van de grondwettelijke waarborg van voldoende openbaar lager

onderwijs bewerkstelligd. Deze grondwettelijke waarborg ter bevordering van

de ontplooiing van de mens kan naar de thans gangbare terminologie worden

aangeduid als een sociaal grondrecht.'^^

Het ging in 1848 nog om een zeer zwak sociaal grondrecht. Een recht op

openbaar lager onderwijs ten behoeve van de individuele staatsburgers is niet

gegeven en niet bedoeld.''"^ Het sociale karakter van het derde lid van het

onderwijsartikel -- met name nog verzwakt door het gebruik van het niet-

objectiveerbare 'voldoend' — is van zuiver toevallige oorsprong: het gevolg

van de angst van een deel van de Staten-Generaal voor een het openbaar lager

onderwijs overheersend of tenminste beconcurrerend bijzonder onderwijs.

1.6. De onderwijswetgeving in de jaren 1848—1868

16.1. De voorbereiding van een hoger onderwijswet

Met het oogmerk om zo snel mogelijk een wettelijke regeling van het hoger

onderwijs tot stand te brengen stelde de regering in 1849 een Hooger Onder-

wijs Commissie in; niet zozeer om een wettelijke regeling van de vrijheid in

het hoger onderwijs voor te bereiden, maar opdat 'naauwkeurig en met de

meeste zorg onderzogt worde, op welken voet het hooger onderwijs behoort

te worden ingerigt en welke wijzigingen in de thans bestaande instellingen

moeten worden aangebragt'.'^* Deze ruime opdracht aan de commissie vloei-

152. Vgl. Koopmans: 'Vrijheden in beweging', blz. 4.

153. Lid 3 luidde: 'Er vsfordt overal in het Rijk van overheidswege voldoend openbaar

onderwijs gegeven'.

154. Vgl. Burkens, blz. 7; Eindrapport commissie Cals/Donner, blzz. 212 e.v.

155. Zie het Voorlopig Verslag van de Tweede Kamer op de regeringsvoorstellen tot

grondwetswijziging sub IV (1848).

156. Vgl. Eindrapport commissie Cals/Donner, blz. 212.

157. Ook nadien is een recht op onderwijs door de Nederlandse (grond) wetgever niet

erkend. Vgl. in dit verband art. 2 van het eerste protocol bij het Verdrag van Rome, dat

een dergelijk recht wel erkent.

158. KB van 15 januari 1849, Stb. 3.

24

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen