Een blinkend spoor - pagina 89

der Vereniging en de stichting van de VU zien Zou die dat de sterke toeneming van het aantal kiezers (van ±

bijzondere universiteit kans hebben op financiële steun 100 000 tot ± 300 000) na de felle stembusstrijd in 1888

wanneer de christelijke lagere scholen — die waren er, door grote inspanning van de coalitie van R -K en A R

terwijl de VU nog van de grond moest komen — al vele het confessionele ministerie-Mackay op het kussen

jaren vergeefs op een billijke regehng hadden aange- bracht en al m 1889 — en daarmee blijven we op de

drongen'' hoofdweg — werd de eerste subsidie voor bijzondere

Het is een van de onschatbare verdiensten van Kuyper scholen verkregen

dat hij, lang voor de stichting van de VU, het christelijk

lager onderwijs m 1869 in zijn rede „Het beroep op het

volksgeweten", gehouden op een vergadering van C N S Samenhang van lager en hoger onderwijs

(Christelijk Nationaal Schoolonderwijs), de weg gewezen

heeft die het moest gaan Men moest met aansturen op Men kan tegenwerpen dat dit alles de VU en de Vereni-

kleine directe successen, maar een langere weg gaan, die ging niet betreft Maar uitgangspunt bij dit betoog was de

van het wekken van het sluimerend volksgeweten stelling dat men de voorziening in de leeftocht moet zien

Die weg is men ook gegaan en het zou wel een heel lange in de juiste historische belichting en samenhang Groot

weg blijken te zijn, waarop men maar langzaam vorder- ideeenarchitect als Kuyper was, heeft hij altijd gewezen

de Maar het zou de goede weg blijken Kuypers politieke op die samenhang van lager en hoger onderwijs De juiste

inzicht deed hem beseffen dat hij op de afwijzende hou- historische belichting voor de oprichting van Vereniging

ding van regering en kamers druk zou kunnen oefenen en VU krijgt men als men rekening houdt met het feit dat

als de groep voorstanders van protestants-chnstelijk on- de christelijke lagere scholen toen — voor 1889 — nog

derwijs hulp zou knjgen En ondanks het toen zo sterke nooit enig succes hadden behaald Voor de Vereniging

wantrouwen tussen Protestanten en Rooms-Kathoheken betekende dit in 1879 dat men wist op eigen voorziening

hadden beide groepenngen toch gemeen dat velen hun- van leeftocht aangewezen te zijn Die oplossing was niet

ner christelijke scholen verlangden Het verzet tegen de billijk, maar toen door de praktijk geboden, al hield men

politiek der regering van bevoorrechting van zogenaamd de mogelijkheid van subsidie wel degelijk in het achter-

neutraal onderwijs verenigde bij het Volkspetitionne- hoofd en Kuyper zou een kwart eeuw later de eerste sub-

ment in 1878 — het jaar waann de Vereniging werd opge- sidie voor de VU weten te bemachtigen

richt — niet alleen Rooms-Kathoheken en orthodoxe Pro-

testanten, maar bewees ook dat het de „klokkenist der

kleine luyden" inderdaad gelukt was het volksgeweten te

Twee hoofdstromen van mkomsten

wekken

Naast de strijd voor de chnstelijke school waren er andere Om enig zicht op de geldmiddelen der Vereniging te

redenen die Rooms-Katholieken en Protestanten in de krijgen dient zich met het bovenstaande een tweedehng

pohtieke strijd samen deden gaan ' Men moet die coalitie aan gelden van particuheren en overheidsgelden (sub-

ook zien in het kader van de emancipatie van de kleine sidies) Naar tijdsorde vragen de gelden van particuheren

burgers en van de klasse der werkheden Wij bedwingen het eerst de aandacht, omdat Vereniging en VU de eerste

de aandrang die zijweg op te gaan en constateren alleen 25 jaren daarop uitsluitend, en nog vele tientallen jaren

daarna nagenoeg geheel waren aangewezen Pas na die

eerste 25 jaar komen bij de gelden van particulieren de

' Over de rol van de „VU-mensen", die hier slechts terloops subsidies, aanvankelijk van zeer beperkte omvang, maar

wordt aangeduid, bij de schoolstrijd en de emancipaUe raad na de laatste oorlog snel groeiend, om tenslotte de parti-

plege men behalve het al genoemde werk van J van der Zouwen culiere middelen in bedrag sterk te overtreffen

(1970) de sociologische studies van J Hendnks, De emancipatie

van de Gereformeerden (1971) en van D Th Kuiper, De voor-

mannen (1972) — Aan deze drie werken worden in dit en in

enkele volgende hoofdstukken ook verder een aantal gegevens

ontleend

85

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen