Een blinkend spoor - pagina 28

België en Spanje, maar ook uit Duitsland, Engeland, En wat de factor ruimte betreft denke men aan de veran-

Frankrijk, Rusland en Hongarije bestudeerd, maar zelfs deringen door de televisie teweeggebracht. Dat tech-

als enkelen hunner op gelijke wijze geschoold zijn bestaat nische middel heeft door het overbruggen van afstanden

er volstrekt geen eenstemmigheid over de vraag of het in — dat is een zaak van ruimte — de mensen van nu sterk

die oorlog nu in hoofdzaak ging om de vrijheid, om de beïnvloed: De nood en ellende van de derde wereld gren-

economische misstanden dan wel om de religie. Eén hun- zen aan zijn fauteuil. Die nood was er vóór die overbrug-

ner, die behalve een knap historicus ook een wijs mens ging van de ruimte ook, maar de moderne westerse mens

was, kwam tot de uitspraak dat geschiedenis eeuwig-on- kan er, als hij niet geheel afgestompt is, nu de ogen

toereikende interpretatie is. Zekerheid bestaat er voor de moeilijk meer voor sluiten. De tijden veranderen en wij

historicus slechts daar, waar het om het jaartallenboekje met hen .. .

gaat. Komt men daar aan voorbij — en wetenschap wil Nu zijn die veranderingen binnen een eeuw zo ingrij-

toch geen feitelijkheden alleen, maar zoekt naar samen- pend, dat voor een goed verstaan van de Verenigingsge-

hang, naar synthese — dan moet de historicus tevreden schiedenis van zo'n eeuw er aan die veranderingen opzet-

zijn met het voorzichtig uitspreken van een zeer betrek- telijk enige aandacht moet worden geschonken. Er zal

kelijk oordeel. Want een volgende onderzoeker zal, ook dan ook een hoofdstuk gewijd worden aan structuurver-

als hij geen nieuwe archiefvondsten doet, tot een afwij- anderingen en mentaliteitswijzigingen. Hier gebruiken

kend oordeel kunnen komen. Het bracht een frans histo- we vooralsnog het vage woord „veranderingen", tót be-

ricus tot de misschien wat eenzijdige, maar in de kern doeld hoofdstuk (VII) een beter perspectief kan openen

toch niet onjuiste uitspraak dat geschiedenis is „refaire Ie dan nu, vóór die behandeling mogelijk is.

livre d'autrui", het boek van een ander overdoen. Zo

gezien wordt de verzuchting van de hiervóór als een „wijs

mens" aangeduide nederlandse hoogleraar misschien be-

Gevaar bij zo'n beoordeling: Historisme

grijpelijk, dat de geschiedbeoefenaar deel krijgt aan een

enigszins melancholische wijsheid. Het is nuttig vooraf te wijzen op een niet gering gevaar,

dat schrijver en lezers bij het betreden van dit gebied uit

een listig gecamoufleerde hinderlaag bedreigt.

Historische beoordeling wordt beïnvloed door tijd en Omstreeks het begin van deze eeuw is op het terrein van

ruimte verschillende wetenschappen de term historisme ge-

meengoed geworden. Dat begrip historisme is te moeilijk

Terug nu naar ons uitgangspunt: Als aan de onderzoeker en vooral ook te samengesteld om te proberen het hier als

die een eeuw Verenigingsgeschiedenis wil beschrijven, de terloops te omschrijven. Maar dat is in dit kader, waar het

vraag gesteld wordt, heel concreet, of er met het schone er om gaat het gevaar bij de waardering van historische

beginsel van de Vereniging in die eeuw niet is gemar- veranderingen in en door ruimte en tijd te signaleren, ook

chandeerd, zal hij, om tot een billijk oordeel te komen, niet nodig. Laat van dit historisme, met voorbijgaan van

zich duidelijk moeten realiseren: De kijk van de Vereni- vele andere aspecten, dit ene sterk vereenvoudigd een

ging op dat beginsel is en was afhankelijk van het oordeel lichtglimpje krijgen: Historisch begrijpen kan leiden tot

van mensen, die mede gevormd zijn door de tijd en de alles vergeven. Belangrijk is niet allereerst het zijn van de

ruimte waarin zij leven of leefden. „Tempora mutantur dingen, maar het worden daarvan. Als in de godsdienstge-

et nos in illis", dat is: De tijden veranderen en wij mét die schiedenis b.v. het ontstaan, het worden van de zoge-

tijden. naamde vijf boeken van Mozes in de loop der tijden

Bezien we dat eerst eens heel praktisch voor de factor van verklaard kan worden, dan kan de rehgieuze inhoud — en

de tijd. Strijd over de kwestie of predikanten al dan niet daar behoort ook de wet der tien geboden toe — betrekke-

een steek en kuitbroek moesten dragen zal bij alle kerke- lijk bijkomstig schijnen. Met het historisme treedt op

lijke gevoeligheden in 1979 minder makkelijk tot een allerlei gebied een sterke waarde-relativering op. Als het

kerkscheuring aanleiding zijn dan in 1847, toen zo'n af- leven van koning Filips II van Spanje — om nu een

scheiding inderdaad plaats greep. voorbeeld ontleend aan de vaderlandse geschiedenis te

24

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen