Een blinkend spoor - pagina 13

Cl

Begin en beginsel

Voorspel ten" werden gerekend en daarom voor benoeming aan

één van 's lands hogescholen slechts zeer zelden in aan-

De geschiedenis van de Vereniging voor hoger onderwijs merking kwamen.

op gereformeerde grondslag te beginnen bij de oprichting Vooral na de godsdienstige herleving in de 19e eeuw

op 5 december 1878 is, historisch beschouwd, wat wille- werd dit als een gemis en als achteruitzetting ervaren. Het

keurig. Het heeft weinig gescheeld of zo'n vereniging was sterkst werd dit gevoeld bij de theologische opleiding.

al in 1849, in 1851 of in 1875 tot stand gekomen.' Waar althans een deel van het volk behoefte had aan

Belangrijker dan de vraag naar het wanneer en hoe is die predikanten die de goddelijke openbaring stelden boven

naar het waarom. menselijke wijsheid en ervaring, verlangde men een theo-

Lang geleden, midden in de hopeloos schijnende oorlog logische opleiding die van die goddelijke openbaring uit-

tegen Spanje, was het een kerkelijke synode (van 1574) ging. Het is in hoofdzaak om die reden dat het ontstaan

die aan prins Willem I vroeg te zorgen voor een hoge- en de eerste geschiedenis van de Vereniging en van de

school voor de studie in de theologie, rechten, medicijnen daarvan uitgaande VU bijna onontwarbaar verweven

en talen. En als die hogeschool in 1575 in Leiden gesticht zijn met de kerkelijke strijd van de 19e eeuw; een strijd,

is, blijft de kerk actief en de haagse synode van 1586 die naast heroïsche trekken ook sporen vertoont van

dringt er op aan dat voor het christelijk karakte rvan die menselijke benepenheid en eigengereidheid.

hogeschool gewaakt wordt door de aanstelling van Hoewel de begeerte naar theologisch onderwijs, dat zich

Curatores.. ., die de religie toeghedaen zijn, dat oock boog onder het gezag van de bijbel sterk leefde bij groe-

genoechsame ende godtvresende professores besonders pen in de Hervormde kerk is het begrijpelijk, dat bij de

inder Theologije verordent worden. groep die zich in 1834 had afgescheiden de nood het

Op twee punten preludeert deze omschrijving op de ge- meest dwong. Er waren immers wel Hervormden hoog-

schiedenis van de Vereniging: De hogeschool, curatoren leraar in de theologie, maar geen Afgescheidenen. Al kort

en hoogleraren zijn religieus gebonden; en ten tweede na de Afscheiding ontstonden er enkele één- of tweemans

geldt die algemene eis in het bijzonder de theologische opleidingsschooltjes voor predikanten, in 1854 vervangen

faculteit, zoals dat in de statuten van de Vereniging in door de opleidingsschool der kerken in Kampen.

artikel 2 omschreven is geweest: Toch is er, ondanks alle kerkelijke verdeeldheid bij Afge-

De Vereeniging staat voor alle onderwijs, dat in hare scho- scheidenen en Hervormden en ook bij Luthersen en

len gegeven wordt, geheel en uitsluitend op den grondslag Doopsgezinden, die elkaar vonden in de kring der Chris-

der Gereformeerde beginselen, en erkent mitsdien als telijke Vrienden, behoefte geweest de krachten te bunde-

grondslag voor het onderwijs in de Godgeleerdheid de drie len, maar kerkelijke gevoeligheden hebben dit in 1848 en

Formulieren van eenigheid. . . 1849 belet,^ evenals de poging van Wormser en Brum-

melkamp in 1850, die — toen er al hoogleraren waren

De andere nederlandse hogescholen, die na Leiden tot

aangezocht, een gebouw was gekocht en de openingsda-

stand kwamen, kenden soortgelijke religieuze gebonden-

tum op 1 november 1851 al bepaald was — op een verga-

heid, maar in het proces van verwereldlijking van de

dering drie weken vóór die datum mislukte door tenslotte

volgende eeuwen werd de band met godsdienst en kerk

toch niet te overbruggen geschillen tussen Afgescheide-

gaandeweg losser. Niet de goddelijke openbaring, maar

nen en Hervormden.' De derde poging in 1875 leed

het menselijk verstand en de menselijke ervaring spraken

schipbreuk niet op de geschillen tussen twee gescheiden

in de wetenschap het laatste woord. Wel bleven er men-

kerken, maar op verschil van inzicht bij groepen binnen

sen die niet bogen voor RationaUsme (het verstand

de ene Hervormde kerk."*

maakt, ook religieus, uit wat waarheid is) en Empirisme

(ervaring is de enige bron van ware kennis), maar ze

vormden een kleine minderheid, die niet tot de „verlich-

1 De mislukte pogingen zijn beschreven in het Gedenkboek- 2 Gedenkboek-1955, blz. 35 en 36.

1955, blz. 11-54. 3 Aldaar, blz. 36-40.

" Aldaar, blz. 49 en 50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen