Een blinkend spoor - pagina 125

ristieke eigenschappen willen noemen Ze is bewust be- bewegehjk Nemen we als voorbeeld, enigszins aanslui-

leefd en daardoor vnj nauwkeurig te bepalen, en m de tend bij het vorige, de structuur van de staatsinstellingen

tweede plaats ligt ze als het ware aan de oppervlakte van van ons land Ook in de tijd waaruit we het vorige voor-

het historische bronnenmateriaal beeld kozen, kan men spreken van de Kroon en de Sta-

Anders is het met de mentaliteit, hoe nauw die ook met de ten Generaal, evenals nu vier eeuwen later nog het geval

historische gebeurtenis samenhangt Die mentaliteit is IS Er schijnt in de structuur in honderden jaren veel gelijk

veel minder bewust en ligt in de regel met aan de opper- te zijn gebleven Toch is die structuur alleen maar quasi-

vlakte van het bronnenmateriaal, maar moet met grote onbewegelijk Heel anders dan nu was de macht van de

omzichtigheid en vakkennis uit de diepte aan het licht koning in de zestiende eeuw bijna absoluut, de leden van

worden gebracht Om bij hetzelfde voorbeeld te blijven de Staten-Generaal waren nog geen gekozen volksver-

Welke mentaliteit heeft de moordenaar Balthazar Ge- tegenwoordigers enzovoort

rards bezieW — Eerste uitlating Als de soldaten van de Voor iedere vorm van geschiedenis, zij het dat zulks bij

Prins de moordenaar achterhalen en grijpen en een hun- gebeurtenissen veel duidelijker in het oog springt dan bij

ner hem toevoegt structuren, geldt wat de Grieken al eeuwen voor onze

Gy sijt eenen snoden schelm jaartelling aanduidden met het panta rhei, alles vloeit,

is het antwoord, dat de mentahteit schijnt te verklaren alles IS in beweging Maar die beweging kan zo langzaam

lek ben genen schelm, want ik hebbe gedaan 'tgene dat my zijn, dat ze pas na een lang tijdsverloop waarneembaar

den Conink belast heeft wordt zoals de beweging van de aarde Pas na lange tijd

Maar bij het latere verhoor komt de verklaring dat hij schijnt de zon op een andere plaats te zijn gekomen, maar

meende dat hij door die daad volgen kan men die beweging met

als een vroom voorvechter der Roomsche kerke, den

Heemel verdient had

Laten de motieven een en twee zich misschien combine- Dne voorbeelden van die samenhang in de

ren moeilijker wordt het als hij, bij het verhoor gepijnigd, Verenigingsgeschiedenis

verklaart dat hij

een arm geselle was, en soekende eenig goed te verkrijgen Als we dit alles nu op de geschiedenis van de Vereniging

Uit welke mentaliteit is nu die daad verklaarbaar'' Uit betrekken ~ want daar moeten we toch naar toe al schij-

religieus fanatisme, uit platte hebzucht'' Of is het een nen we daarvan ver afgedwaald — kan men zeggen dat er

combinatie van de drie gegeven redenen'' Zo ja, welke m die eeuw veel historische gebeurtenissen te signaleren

sprak daarbij het sterkste'' En welke invloed heeft de zijn, omdat hun duur kort is en er om zo te zeggen dus

tortuur, de gruwelijke pijniging bij het verhoor gehad'' En veel gebeurtenissen m een eeuw gaan, dat de mentali-

was de man zich zijn motieven klaar bewust'' Was hij teitswijzigingen veel minder in aantal zijn, want die vra-

(wat ook gezegd is) werktuig van anderen en spreekt uit gen veel meer tijd en bovendien zijn ze veel moeilijker

zijn daad misschien meer hun mentahteit dan de zijne'' waarneembaar, en dat de quasi-onbewegelijke structuren

Hoe het zij, de mentahteit is aan de oppervlakte der in een eeuw zo weinig veranderen, dat ze soms nauwe-

bronnen met te bepalen en de bewustheid, anders dan bij lijks zijn te signaleren Maar de samenhang van die drie is

de historische gebeurtenis moeilijk of niet vast te stellen toch wel zo innig, dat het beschrijven van historische

We merken hierbij op — terloops, want we willen het gebeurtenissen zonder meer eerder een feitenrelaas dan

onbedoeld stichten van verwarring door het aanbrengen geschiedschrijving mag heten

van nuanceringen vermijden — dat het in dit geval vooral Met die innige samenhang moet, als we de Verenigings-

gaat over individuele mentaliteit, terwijl het bij de Ver- geschiedenis beschrijven, steeds rekening worden gehou-

enigingsgeschiedenis in het volgende meestal zal gaan den Ook hier wordt de exemplarische methode gevolgd

om een groeps- of collectieve mentaliteit en bij de drie nu volgende voorbeelden wordt niet ge-

Tenslotte het derde, de structuur Terwijl gebeurtenissen poogd historische gebeurtenissen, mentahteitswijziging

elkaar steeds afwisselen m snel tempo en de mentaliteiten en structuurverandering netjes te onderscheiden, want zo

aanmerkelijk minder snel, zijn de structuren quasi-on- schools laat zich het historische leven met in schema's

121

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen