Wetenschap en rekenschap - pagina 267

BIOLOGIE

Het nieuwe geloof werd m.n. door Haeckel (1834-1919) in talrijke geschriften (het

meest uitgewerkt in Die Weltrathsel van 1899, dat in 25 talen werd vertaald en

waarvan alleen in Duitsland bijna een half miljoen exemplaren werden verkocht)

verkondigd. Dat Kuyper geen hersenschim maar een reëel gevaar zag — m.n. waar

het evolutie-dogma „van het sociale op het nationale leven" werd overgebracht is

inmiddels gebleken. Gould (1978) schrijft: „But,... Haeckel's greatest influence

was, ultimately, in another, tragic direction — national socialism. His evolutionary

racism; his call to the German people for racial purity and unflinching devotion to

a „just" state; his belief that harsh, inexorable laws of evolution ruled human

civilization and nature alike, conferring upon favored races the right to dominate

others; the irrational mysticism that has always stood in strange communion with

his brave words about objective science — all contributed to the rise of Nazism".

(S.J. Gould, Ontogeny and PHylogeny, Harvard Univ. Press, p. 77-78).

Het zijn allereerst deze maatschappelijke en politieke consequenties die Kuyper

de evolutieleer doen afwijzen: „En de antithese tussen de Christelijke religie en de

Evolutie-leer ligt volstrekt niet alleen in de beweerde opkomst van de mens uit de

chimpansee, maar veel principiëler in de beide heel het leven beheersende vragen:

Vooreerst of de sterkere zich over het zwakkere te ontfermen heeft, of wel het

zwakkere, niet maar mag maar moet verpletteren. En voorts in die andere vraag

naar soort oïindividu, die in de korte tegenstelling van de Selectie der Evolutie met

de Electie der Schrift haar scherpste uitdrukking vindt. Selectie doelt op soortbe-

houd. Electie is verkiezing van personen"." Dit leidt tot de conclusie „Christelijke

religie en Evolutie-leer zijn twee over en weer elkaar uitsluitende systemata"."

Het is duidelijk dat Kuyper m.n. strijd voert tegen een bepaalde vorm van evolu-

tie-leer die aan het einde van de vorige eeuw domineerde. Deze was verbonden

met het zgn. monisme, de opvatting dat de werkelijkheid slechts uit „kracht" en

„stof bestond. „Haeckel heeft niet geaarzeld het onverbloemd uit te spreken: ,Die

Weltgeschichte muss ein physikalisches chemisches Process sein' ".'" „Van een

ziel, als een eigen iets, kan dus geen sprake zijn. Er is niets dan het menselijk

,Lebewesen', dat zich naar twee zijden, physiologisch en psychologisch ontwikkelt,

en dat bij die ontwikkeling geen andere veranderingen kan ondergaan, dan ten-

gevolge van de uit plant en dier en mens overgeërfde neigingen, van de associatie

met andere gelijksoortige wezens, en van'de weerstand der stoffelijke natuur.

Noch heersend princiep, noch organisch motief, noch een nagestreefd ideaal leidt

h i e r . . . Van zonde of schuld kan niet anders dan in zijn dolende voorstelling

sprake zijn, en de enige prikkel die hem spontaan en duurzaam drijft, is de lust.

Aanvankelijk komt dan de lust van de één met de lust van de ander in botsing.

Maar gaandeweg slijt voor die botsing de oorzaak uit. Immers, hoe meer de mens

geassocieerd gaat bestaan, hoe meer juist de lust van het egoïsme niet tot zijn recht

kan komen, zonder ook in de geassocieerde medewezens eigen vreugd te zoeken.

Dit altruïsme, of juister gezegd dit gezellig egoïsme, worstelt dan nog een tijdlang

263

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen