Wetenschap en rekenschap - pagina 538

J KLAPWIJK

te komen van het verleden en klaar te komen met de scholastiek. In menig opzicht

is Kuyper in deze strijd vooropgegaan. Woltjer, Geesink en Bavinck zijn gevolgd.

Soms met meer, vaak met minder succes.

Kuyper en de antithese

Abraham Kuyper (1837-1920) doceerde vanaf de oprichting van de V.U. de

theologie, met name de dogmatische vakken, dus niet de wijsbegeerte. Een syste-

matisch uitgewerkte filosofie heeft hij dan ook nimmer opgebouwd. Wel leverde

hij filosofische bouwstenen, van allerlei formaat en kwaliteit, die nadien door

professionele filosofen zouden worden ter hand genomen en onze aandacht dus

zeker waard zijn. Vanwege de onuitgewerkte vorm zal ik echter bij voorkeur niet

spreken van Kuypers kosmologie, antropologie, wetenschapsfilosofie en derge-

lijke, slechts van zijn wereldbeschouwing, mensbeschouwing, wetenschapsbe-

schouwing en wat dies meer zij. Uitgangspunt van zijn filosofische concepten was

ondertussen de leer van de antithese.

Met deze antithese-leer doelde Kuyper, althans in eerste instantie, op de radicale

tegenstelling die zich in deze wereld doet gelden tussen twee rijken, het rijk van

God en het rijk van de Boze. Voor deze leer greep hij terug op Augustinus, die in

zijn De Civitate Dei heel de wereldgeschiedenis geschetst had als een strijd tussen

„de staat Gods" en „de aardse staat". Uiteindelijk ging Kuyper terug op de

bijbelse openbaring omtrent de „vijandschap" die God na de zondeval van het

eerste mensenpaar geproclameerd had tussen het zaad van de vrouw en dat van de

slang, waarbij aan het eerste strijd èn overwinning werd toegezegd (Gen. 3:15).^

Deze antithese is voor ons hierom van belang, dat Kuyper haar zag als een

alomvattend geding tussen God en Satan, waarbij niet alleen de mensheid in heel

haar ontwikkeling maar ook de enkele mens in al zijn doen en laten betrokken is.

De antithese vestigt zich onder de mensen in tegengestelde religieuze levenshou-

dingen, in geloof en ongeloof en werkt van hieruit tevens door in de brede

samenhangen van kuituur, wetenschap èn wijsbegeerte.

Om deze reden bracht Kuyper de antithese-leer in het geweer tegen de scholas-

tieke filosofie. In de menselijke natuur zelf wordt sedert de zondeval een reli-

gieuze tweespalt openbaar. Dus verwerpt Kuyper de scholastieke opvatting, als

zou de redelijk-zedelijke natuur van de mens in weerwil van de zonde min of meer

in tact gebleven zijn en een universeel aanknopingspunt bieden voor haar boven-

natuurlijke verheffing en gelovige vervolmaking. Er is geen algemene redelijkheid.

Dus is er ook geen synthese mogelijk tussen rede en geloof Heel de tegenstelling

tussen rede en geloof berust op schijn. Het conflict tussen wetenschap en geloof is

een schijnconfiict, haar verzoening een schijnoplossing.

Er bestaat geen conflict tussen geloof en wetenschap, dat overbrugd zou moeten

worden. Er bestaat slechts een conflict tussen tweeërlei geloofsovertuiging, die

leidt tot „tweeërlei wetenschap" (EG II 102 sqq). Enerzijds is er de wetenschap

532

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen