Wetenschap en rekenschap - pagina 133

DE J U R I D I S C H E FACULTEIT (1880-1980)

rechtsstaat en autoritaire staat aanvaard, maar de totale staat met zijn grimmige

realiteit onvoorwaardelijk verworpen. Rutgers verwierf zich in deze jaren een

bijzondere plaats bij de studenten, de hoogleraar die hen niet alleen zoals Die-

penhorst geregeld thuis ontving, maar daarna tot sluitingstijd met hen in een

etablissement bier dronk en ook ter sociëteit nogal eens aanwezig was, aldaar

werkelijk zijn gespreksgenoten vormend, hen de kritiek niet sparend, zijn stand-

punt met verve uiteenzettend — hij was hier anders dan op college briljant — maar

tegelijkertijd volledig verwerkend wat er onder de commilitones leefde.

De tweede rectorale oratie draagt tot titel De invloed van het christendom op het

romeinse recht. Onaannemelijk wordt verklaard de opvatting dat er door de aan-

hangers van het nieuwe geloof een eigen autonoom christelijk rechtsstelsel zou zijn

opgebouwd. Er is onmiskenbaar invloed geweest, maar zij is in het privaatrecht

van heel geleidelijke aard geweest en voltrok zich schier ongemerkt. Zij was

duidelijker in het publiek recht, maar hing daar samen met het caesaro-papistisch

beleid der machthebbers. Soms was er een mengeling van motieven en had ook

een zekere gelijkgerichtheid van de Stoa betekenis. Tenslotte vinden vermelding

christelijke beginselen als caritas en castitas die zich lieten gelden. De redevoering

werd op 21 oktober 1940 uitgesproken en maakt de indruk „tijdloos" te zijn,

behoudens de korte inleiding, waarin herinnerd wordt aan „zorgvolle tijdsom-

standigheden" en aan de „lichtende voorbeelden" van Fichte en van Von Savigny,

rectoren der Berlijnse universiteit in 1811 en 1812, dit laatste met „jaloerse be-

wondering". Maar voorafgaand aan de tekst is sprake van het bekort en niet

geannoteerd toezenden van de tekst aan de drukker wegens „omstandigheden van

de wil van de auteur onafhankelijk"; Rutgers was voor de eerste maal gevangen

genomen; het zou nog twee keer gebeuren, in 1943 gedurende goed vijf maanden,

volgens de Duitsers — tot zijn teleurstelling — een vergissing, wat — tot zijn

genoegen — evenwel hunnerzijds een vergissing was en in 1944 toen de motor van

de boot waarin hij naar Engeland wilde oversteken het begaf en hij na drie dagen

voor de Nederlandse kust werd opgepikt.

Gedurende het rectoraat van 1940-1942 en de daarop volgende jaren voor zover in

vrijheid doorgebracht heeft hij voor de faculteit en de universiteit veel gedaan, in

de nadien gevallen periode rees hij het hoogst. Het artikel in het Nederlands

Juristenblad van 1941 dat het toetsingsrecht aan de Nederlandse rechter ontzegde

van door de Duitsers in strijd met het landsoorlogsreglement gepleegde rechts-

schennis bevatte tevens de voor de bezetters fatale raad om het ambt neer te leggen

als rechter indien te nemen beslissingen tegen het geweten indruisten. Spoedig

overtuigd geraakt van het totale karakter aan de tweede wereldoorlog eigen had

hij na 1942 soms de leiding van het antirevolutionaire verzet of was hij een

topfiguur. In de moeilijkste vragen — het doden van tegenstanders — gaf hij advies.

Tegenover naar zijn mening in hun toegeeflijkheid falende magistraten was hij

voorstander van een geen voet geven aan onrechtvaardige maatregelen of erger.

Van niemand eisend dat hij een held was, koos hij zelf onverzettelijk positie. In het

gewone leven kort aangebonden, met altijd beminnelijk wanneer hij gehaast of

129

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen