Wetenschap en rekenschap - pagina 548

J KLAPWIJK

filosoferen Desondanks heeft zijn scholastieke band met een middeleeuws verle­

den en meer nog zijn neoscholastieke band met een romantisch­idealistisch heden

het filosoferen aan de V U lange tijd onder zware hypothecaire druk gezet.

Hetgeen nog nader zal blijken'

Woltjer en de Logos-leer

In de eerste decenniën dat de V U bestond, is het naast Kuyper vooral Woltjer

geweest die hier het filosofisch denkklimaat beheerst heeft J Woltjer (1849­1917)

was sedert 1881 aan de V U hoogleraar inde (klassieke) fdologie Tevoren had hij

een in het Latijn gestelde, niet onverdienstelijke dissertatie geschreven over de

materialistische filosofie van de Romeinse wijsgeer Lucretius Lucretiiphilosophia

cum fontibiis comparata (1877) Dat Woltjer zich echter ook nadien nog met de

wijsbegeerte bezighield hing met alleen met persoonlijke interesses samen, maar

ook met structurele en zakelijke inzichten Enerzijds werd de wijsbegeerte name­

lijk (tezamen met de geschiedenis) in deze tijd nog traditiegetrouw gerekend tot de

faculteit der letteren, anderzijds verdedigde Woltjer de opvatting dat filosofie,

zakelijk genomen, ook inderdaad neerkwam op filologie

De filologie dient volgens Woltjer in de brede zin des woords genomen te worden

als de wetenschap van de geest, de wetenschap die, ook etymologisch, de geest of

de logos tot voorwerp heeft (VR 13) Ze dient zich daarom allereerst te richten op

taal en letteren als uiting van de logos filologie in engere zin Ze dient zich echter

tevens te werpen op de in taal overgeleverde politieke en sociale feiten als open­

baring van de logos historiografie Zij dient zich tenslotte ook uit te strekken naar

de (menselijke) logos zelf als beeld en gelijkenis van de goddelijke Logos, wiens

ideeën zich in al het geschapene zouden hebben uitgedrukt, en wiens wereldplan

alle dingen m hun onderlinge relaties samenhoudt op grond waarvan ze dan ook

voor de menselijke logos kenbaar zijn filosofie (VR 19, 37)

Deze leer van de Logos ontvouwde Woltjer met een grote consistentie in zijn

rectorale oratie van 1891 „De wetenschap van de logos"{\K 1­46) Om deze reden

kon ZIJ ook invloed verkrijgen, zoals ik eerder aangaf, op Kuypers wetenschaps­

beschouwing, zoals hij die ontwikkelde in zijn Encyclopaedic, welke in 1893/1894

verscheen Het met de Logosleer gewoonlijk verbonden ideeen­realisme zette

Woltjer vervolgens breedvoerig uiteen in de academische oratie van 1896 „Ideëel

en reëel" {NK 178­235)

Woltjer was er ondertussen van overtuigd geheel te werk te gaan conform „het

Calvinistische of Gereformeerde beginsel" (VR 20) Hij zocht inderdaad zijn ver­

trekpunt in de Heilige Schrift en bij Calvijn Het valt echter op, dat hij anders dan

Kuyper aansluiting zocht bij uitlatingen van Calvijn die nog sterk tegen de scho­

lastieke denktraditie aanleunden Dus stond Woltjer ook opener voor positieve

bijdragen van de antieke filosofie En zelfs ten aanzien van het moderne denken

was hij veel minder antithetisch ingesteld dan Kuyper en dat wellicht mede op

542

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen