Wetenschap en rekenschap - pagina 332

G J DE VRIES

HUMANISME EN CLASSICISME

In 1880 leefden nog heel wat classici in het etgroen van het „tweede humanisme"

(opgekomen in het begin van de negentiende eeuw, „tweede" in onderscheid van

het eerste uit de vijftiende eeuw, dat nauw verbonden geweest is met de renais-

sance maar er met mee samenvalt en ze lang overleefd heeft) Dit tweede huma-

nisme zocht zijn normen in Griekenland en Rome, soms trachtte het een vrij

naïeve synthese met christelijke gedachten tot stand te brengen Het ligt voor de

hand dat onze classici hier niet van hebben willen weten Die afwijzing heeft hen

mede behoed voor een ander euvel Het tweede humanisme is m sterke mate

classicistisch geweest Men zocht exempels, en de ware exempels, zowel wat

taalgebruik als wat literatuur betreft, werden gezocht in betrekkelijk korte „klas-

sieke" perioden van bloei (480-330 voor Griekenland, de eerste eeuw voor en de

eerste na Chr voor Rome), wat daarvoor viel werd alleen als voorbereiding

beschouwd en gewaardeerd, wat erna kwam was „verval" en kreeg weinig aan-

dacht Woltjer Sr heeft al heel vroeg een beschouwing voorgestaan die meer recht

deed aan de historische ontwikkeling

Die nieuwe beschouwing bracht onvermijdelijk een zekere relativering met zich

mee: het „klassieke" bleef niet meer m eenzame hoogte schitteren Als reactie weer

daarop is omstreeks 1925 het „derde humanisme" opgekomen Feitelijk is dit een

repnstinatie van het tweede met een poging om het ahistonsme daarvan te ver-

mijden In Duitsland heeft^het veel opzien gebaard en betrekkelijk grote invloed

uitgeoefend (door het emigreren van duitse geleerden later ook enigszins in de

Verenigde Staten van Amerika) In Frankrijk (afgezien van enkele „existentialis-

tische" uitingen) en Engeland heeft het geen rol van betekenis gespeeld in Ne-

derland eigenlijk ook niet Onze universiteit heeft zijn idealen en theorieën expli-

ciet afgewezen

Het classicisme van het tweede humanisme heeft een erfenis nagelaten (die ook

nog in de derde te bespeuren valt) relatieve geringschatting van het Latijn

Eeuwenlang had men in de allereerste plaats aandacht aan het Latijn geschonken,

dat werd na 1800 anders, ten gevolge van een uit de romantiek stammende (en

zelfs in onze tijd nog niet geheel verdwenen) opvatting van originaliteit en creati-

viteit Men hield het er voor dat de Romeinen die immers, heette het, alles van de

Grieken hadden overgenomen op z'n best een tweede plaats mochten innemen

Alweer, dit geluid hoorde men vooral m Duitsland In Frankrijk en Engeland

heeft het met geklonken, laat staan m Italië In Nederland meer dan men, gezien

onze sterke latijnse traditie, had kunnen verwachten Het spreekt eigenlijk van zelf

dat de grote latinist J Woltjer vrij gebleven is van het vooroordeel, in onze

universiteit is er ook later niets van te bespeuren.

326

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen