Wetenschap en rekenschap - pagina 285

BIOLOGIE

„neuro-secretie" — die in het lichaam als hormonen (neurohormonen) werkzaam

zijn. Inmiddels is gebleken dat dergelijke neuro-endocriene cellen bij de ge\yer-

velde dieren en ook bij de mens op bepaalde plaatsen in de hersenen steeds

voorkomen en het grootste gedeelte van het zeer ingewikkelde hormoonsysteem

en daardoor allerlei processen — voortplanting, stofwisseling, nierwerking, leer-

gedrag, enz. — beheersen of beïnvloeden. Bij de geleedpotige dieren is hetzelfde

geconstateerd. Zo spelen dergelijke neuro-endocriene cellen een grote rol bij de

vervellingen van rupsen, bij de verpopping, en bij het uitkomen van vlinders.

Vijfentwintig jaren geleden kende men reeds iets van dit, momenteel algemeen als

bijzonder fundamenteel beschouwde, principe. Men kon tevens vermoeden dat dit

principe wel eens universeel in het dierenrijk van betekenis zou kunnen zijn. Men

was bezig te ontdekken dat het functioneren van de dieren niet alleen door middel

van electrische verschijnselen in de zenuwen vanuit de hersenen bestuurd wordt,

maar dat deze met hun neuro-endocriene centra over een tweede coördinerend

principe beschikken, een tweede middel om de van buiten met behulp van de

zintuigen verkregen informatie te verwerken tot aangepaste lichaamsreacties.

Gezien dit vermoeden werd in 1956 besloten op deze problematiek over te scha-

kelen. Allereerst werd bij vertegenwoordigers van een aantal diergroepen waar

dergelijke cellen nog niet waren gevonden nagegaan of zij er voorkwamen. Veel-

belovende resultaten werden verkregen bij een aantal weekdieren, speciaal bij

zoetwaterlongslakken (Basommatophora). In het centrale zenuwstelsel van deze

dieren bleek een grote verscheidenheid van neuro-endocriene cellen voor te ko-

men. Bovendien bleken op de z.g. cerebrale gangliën (de grootste onderdelen van

het centrale zenuwstelsel) z.g. dorsaal-lichaampjes voor te komen die de indruk

wekten ook een endocriene functie te hebben.

Naast dit oriënterend onderzoek over Basommatophora werd ook uitvoerig studie

gemaakt van neuro-endocriene cellen in de zoetwatermossel Dreissena polymor-

pha (Antheunisse), en de stylommatophore slak Succinea putris (Cook), en van de

verhouding tussen groei en voortplanting bij het zee-schelpdier Macoma balthica

(Lammens).

Al spoedig rees de vraag naar de functie van de genoemde structuren in de

slakken. Om deze vraag te kunnen aanvatten moesten verdovings- en operatie-

technieken ontworpen worden. Als belangrijkste proefdier werd de grootste, ook

in Nederland veel voorkomende, soort zoetwaterlongslak, de poelslak Lymnaea

stagnalis uitgekozen. Het bleek dat deze dieren heel goed ingrijpende operaties,

zoals wegneming van delen van het centrale zenuwstelsel en het doorsnijden van

belangrijke zenuwverbindingen, kunnen doorstaan. Op grond van deze en andere

experimenten werd al spoedig geconcludeerd dat de z.g. pleurale ganglia een

invloed uitoefenen op de voor deze dieren vanzelfsprekend heel belangrijke wa-

ter-balans. Joosse vond dat de neuro-endocriene producten van een viertal grote

groepen cellen in de cerebrale gangliën (de z.g. Licht-Groene Cellen, LGC) via

zenuwuitlopers naar het oppervlak van de belangrijkste lipzenuwen worden ge-

transporteerd (waar zij als hormoon aan het bloed worden afgegeven), terwijl die

281

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen