Wetenschap en rekenschap - pagina 126

I A DIEPENHORST

vorm te geven? Het proefschrift dat naar de schrijver zelf verklaarde zich bezig

hield met de voor het menselijk kennen misschien onoplosbare strijdvraag van de

wilsvrijheid — de keuze tussen determinisme en indeterminisme — munt uit door

klaarheid en raakheid. Eerst tegen het eind spreekt het betoog minder toe als het

aankomt op de nadere plaatsbepaling van de schuld in het wilsproces. Niet de

doelstelling, niet de beslissing of de uitvoering worden als zetel aangewezen, de

schuld zal in de overlegging te zoeken zijn. Echter voordien heeft Zevenbergen, de

wilsvrijheid in de zin van redelijke zelfbepaling opvattend, op bevredigende wijze

ook het oorzakelijkheidsbeginsel bij de wilsvorming gehandhaafd. Hij stelt in het

hcht hoe met erkenning van het absolute karakter der moraal de rechtsschuld zich

van de morele schuld onderscheidt en de staat niet over de gezindheid oordeelt.

Het is vanwege een schending van rechtsplichten blijkend uit daden dat de staat

daders verantwoordelijkheid toekent. Binnen het hen omspannende Albestuur

Gods, met erkenning van hun zelfstandigheid als persoon, hun gebondenheid aan

natuur en milieu, zijn zij vrij. De delicten die zij begaan zijn geen natuurnood-

wendige sociale producten en de staat straft hen bij zijn vergelding. Hij dient met

zijn repressie een waarlijk geldende orde. Het gaat om handhaving van de god-

delijke gerechtigheid.

De na het proefschrift verschenen even lezenswaardige als moeilijke artikelen in

diverse organen — later in 1927 gebundeld door zijn broer C. Zevenbergen onder

de titel Verzamelde opstellen wettigden zo nodig nog Zevenbergens professoraat

ofschoon de stof voor buitenstaanders weinig toegankelijk was en het ruime

wijsgerige kennis vereiste om de auteur te kunnen volgen. Hetzelfde is van toe-

passing op Leemten in de wet, waarin hij met behulp van de a tors el a travers

doorgevoerde onderscheiding van ,,zijn" en ,,gelden" de normativiteit kon hand-

haven — werkelijk mit Mühe und Not — en zijn eigenaardige logistiek hoogtij

vierde. Veelzeggend is, dat hij in één zijner opstellen staatsonrecht logisch voor

onmogelijk verklaarde. Dezelfde tweedeling van zijn en gelden had hem ertoe

gebracht om verschil makend tussen wetenschappelijke knollen en citroenen,

Eugen Ehrlich's sociologisch werk tot de knollen te rekenen. Echter nog eens, dit

alles ging buiten de schare om. Bestrijding riep Zevenbergen op vooral met zijn

Leerboek van het Nederlands strafrecht (1924) dat in weerwil van de door benutting

van veel Duitse litteratuur moeilijk geworden stijl, de soms wat kronkelende

logische denktrant in elk geval ook aan niet-juristen vat op hem gaf, zulks in

tegenstelling tot het veel meer vakkennis veronderstellende in 1925 verschenen

werk Formeele encyclopaedie der rechtswetenschap. Welnu, wat in Eenige be-

schouwingen zich reeds Het voorzien — daarin was sprake van het rechtsdoel opdat

een gemeenschap van redelijk zedelijke wezens zich kon ontwikkelen — brak in het

Leerboek volop door. De invloed van Stammler als wijsgeer, van Beling als straf-

rechtsman. de eigenaardige indeling, het opzijschuiven op een heel bepaalde

manier van de criminologie, laat ik rusten. Met een overeind houden van het

vergeldend karakter der straf als een toevoeging van leed wegens gepleegd onrecht

werd tegelijkertijd deze juridische straf van andere straffen zoals de natuurlijke, de

122

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen