Wetenschap en rekenschap - pagina 491

-f^l

DE PSYCHOLOGIE AAN DE VRIJE UNIVERSITEIT

kunnen twee overwegingen aangevoerd worden. In de eerste plaats het gegeven

dat aan het eind van de 19e eeuw een wijsgerige heroriëntatie plaatsvond onder het

motto „Terug naar de ervaring". Wat men bij zulke uiteenlopende filosofen als

Lange, Mach, Brentano, Husserl, Marx, Dilthey, Wundt, James en Dewey aantreft

is een onvrede met de bestaande wijsgerige stelsels, waaronder het speculatieve

idealisme van Hegel en Schelling, gepaard gaande met een streven om de wijsbe-

geerte op een wetenschappelijk-empirisch fundament te plaatsen. Dit leidde

vooral tot een belangstelling voor de psychologie omdat juist deze discipline zich

bezighield met het bewustzijn als de (veronderstelde) plaats waar het proces van

de kennisvorming zich afspeelde. Zou men dit proces wetenschappelijk onder-

zoeken, dan zouden de resultaten daarvan een empirische en derhalve onwankel-

bare basis kunnen vormen voor een vernieuwde wijsbegeerte. En het is nu in dit

kader dat Wundt zijn psychologisch laboratorium oprichtte, Brentano zijn „Psy-

chologie voin empirischen Standpunkt" schreef, Dilthey zijn „beschrijvende" psy-

chologie plaatste tegenover de „verklarende" psychologie, en James zijn „Princi-

ples of psychology" het licht deed zien.

De tweede overweging voor de vraag, of het alleen aan Wundt te danken is dat.de

psychologie aan het eind van de 19e eeuw als zelfstandige wetenschap ontstond,

heeft te maken met het gegeven dat een aantal psychologen al snel grote toe-

komstverwachtingen met hun vak ventileerden. In eerste instantie hadden deze

voornamelijk betrekking op de wetenschappelijke status van de psychologie. Men

was van mening dat als de psychologie haar wijsgerig-beschouwend karakter

eenmaal verloren zou hebben, en gebruik zou gaan maken van wetenschappe-

lijk-empirische methoden, de tijd niet ver meer was dat zij over een kennisarsenaal

zou beschikken dat vergelijkbaar was met dat van de natuurwetenschappen.

Vervolgens vatte ook de mening post dat de psychologie grote praktische toepas-

singsmogelijkheden zou kunnen hebben, een mening die geruggesteund werd

door o.a. Münsterberg's succesvolle poging om telefonistes voor de Bell Telephone

Company te selecteren (1880) en de door de artsen Binet en Simon ontworpen

intelligentie-schaal voor het buitengewone onderwijs (1905). Mede op grond

hiervan verwachtte men dat het toepassen van wetenschappelijk verworven psy-

chologische kennis tot even grote veranderingen in het psychisch welbevinden van

de mens zou leiden als de technologische toepassingen van natuurwetenschappe-

lijke kennis dat gedaan hadden in de fysieke levensomstandigheden van de mens.

In ons land was het vooral de reeds genoemde wijsgeer Gerard Heymans die dit

toekomstbeeld verwoordde in zijn uitspraak dat de psychologie in zodanige mate

zou kunnen bijdragen aan het geluk en het welzijn van de mens, dat de 20e eeuw

de geschiedenis in zou gaan als de „eeuw van de psychologie". In 1914 tenslotte

publiceerde Münsterberg zijn „Grundzüge der Psychotechnik" waarin hij aangaf

hoe de psychologie dienstbaar gemaakt kon worden bij „problemen die in de

cultuur leven", zoals de gezondheidszorg, onderwijs, opvoeding, rechtspraak,

handel en bedrijf.

Het lijdt weinig twijfel dat ook deze toekomstverwachtingen een rol gespeeld

485

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen