Wetenschap en rekenschap - pagina 370

A TH VAN DEURSEN

eeuw hadden de juiste methode ontwikkeld, en de vele uitgegeven bronnen le-

verden het materiaal. Waartoe nog langer gewacht? Blok kwam dus met zijn

Geschiedenis van het Nederlandsche Volk in acht delen. P.L. Muller had er drie

nodig voor de Geschiedenis van Onzen Tijd, en nog eens drie voor Onze Gouden

Eeuw. Dat zijn slechts voorbeelden. De bibliografieën van H. Brugmans, van

Japikse, en vooral van Colenbrander bereiken een haast duizelingwekkende om-

vang.

Soms kon de vorm er onder lijden. Er waren in deze groep wel enkele vaardige

stilisten, zoals G.W. Kernkamp bij de jongeren en S. Muller Fzn bij de ouderen.

Muller moest schrijven om uitdrukking te kunnen geven aan zichzelf. „Slechts met

de pen in de hand voel ik de noodige zielsrust".'" Bij de meesten is niet goed te zien

hoe hun publicaties konden dienen tot nadere bekendmaking van hun eigen

identiteit. Het schrijven was hun een opgelegde plicht, die ze met grote toewijding

vervulden: het Nederlandse volk moest zijn geschiedenis krijgen. Veel persoon-

lijks lag er in dat werk niet. Daarom bleef het meestal niet leven. Maar het gaf

ontzaglijk veel, en dat doet het nu nog. Christopher Hill verzucht ergens, dat hij

dikwijls meende iets nieuws over de Engelse burgeroorlog te hebben ontdekt, dat

hij dan later eens terloops aantrof in een verscholen alinea bij S.R. Gardiner.

Overkomt ons het ook niet met Mullers Gouden Eeuw of Brugmans' Amsterdam?

De Nederlandse historici van de vroege twintigste eeuw bestudeerden bij voorkeur

de bloeitijd van de Republiek en de opstand tegen Spanje. De bekendste uitzon-

dering vormt Colenbranders in 1897 verschenen dissertatie over de patriottentijd:

klassiek voorbeeld van een uitzondering die werkelijk de regel bevestigt. Colen-

branders generatie dacht en voelde nationaal. Ze zocht in de geschiedenis de

kracht en waarde van het Nederlandse volk, en vond die in de gouden eeuw.

Colenbranders bepruikte patriotten zijn niet meer dan zielige marionetten van

buitenlandse diplomatie, en bijna een halve eeuw lang handhaafde zich de voor-

stelling dat studie van de Bataafse tijd weinig kon bijdragen tot de glorie van het

Nederlandse verleden.

Vanuit het grote verleden moest men natuurlijk wel oog hebben voor het belang

van de economische geschiedenis. Aanvankelijk bleek dat alleen bij de meest

oorspronkelijke van Fruins leerlingen, Samuel Muller Fzn. Misschien heeft zijn

benoeming tot archivaris te Utrecht in 1874 de ontwikkeling van de economische

geschiedenis wel vertraagd, want Utrecht eiste zijn aandacht voor andere vragen.

Omstreeks 1900 echter valt nieuw leven te bespeuren. H. Brugmans mag genoemd

worden als een van de pioniers. Zijn „Handel en nijverheid. Amsterdam in de

zeventiende eeuw", dat in 1901 uitkwam, riep reeds de hulp in van de statistiek om

een antwoord te krijgen op de vraag of de achteruitgang van de handel direct na

1648 was begonnen. Posthumus wees het later aan als de eerste Nederlandse

poging, problemen van conjunctuur-historische aard te benaderen."

De toekomstige grootmeester van de economische geschiedenis was zelf in 1901

nog student. Zijn eerste proeve leverde hij in 1909, in een dissertatie over de Leidse

lakenindustrie gedurende de middeleeuwen. Het Overzicht van 1904 had Posthu-

364

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen