Wetenschap en rekenschap - pagina 50

J. V E E N H O F

aanstonds, toen zij op 20 October 1880 haar poorten opende. Drie van de vijf

hoogleraren waren verbonden aan de theologische faculteit; de juridische en de

litteraire faculteit hadden er ieder slechts één. De eerste vijf studenten, die werden

ingeschreven waren allen theologen. De drie professoren, die samen de theologi-

sche faculteit gingen bemannen, waren A. Kuyper (1837-1920), F.L. Rutgers

(1836-1917) en Ph.J. Hoedemaker (1839-1910). De initiatiefnemers hadden in de

tijd van voorbereiding ook andere geestverwante theologen pogen aan te trekken,

in Nederland en daarbuiten. H.H. Kuyper zegt in een terugblik schertsend, „hoe

men Duitschland en Zwitserland heeft afgereisd op professorenvangst".^

Slechts in één geval leidden de pogingen tot het gewenste gevolg. Lic. F. W.J.Dilloo

(1841-1892), predikant bij de gereformeerde gemeente in Soldin (Pruisen) had

zich beschikbaar gesteld. Hij werd aan de litteraire faculteit benoemd voor de

oosterse talen en de exegese van het Oude Testament, zij het ook, dat een goed deel

van zijn activiteiten zich binnen de theologische faCulteit zou gaan afspelen. Hij

zette op haar echter geen eigen stempel.'

Kuyper, Rutgers en Hoedemaker — zij vormden tezamen een sterk trio. Het waren

theologen, die bij het van start gaan van de faculteit elk reeds een duidelijke

signatuur vertoonden. Over de theologische inzet van elk van hen wil ik iets

meedelen, voorzover dit voor de ons intrigerende historie van belang is.

Om met Kuyper te beginnen: opmerkelijk is, hoe hij in zekere zin als een komeet,

plotseling, aan de hemel van de vaderlandse kerk en theologie verschijnt. Vanuit

zijn moderne achtergrond zoekend naar een nieuwe oriëntatie, werd hij niet

bevredigd door de richtingen, die toen binnen de orthodoxie de toon aangaven. De

utrechtse school onder leiding van Doedes en Van Oosterzee met haar historische

bewijsvoering voor de realiteit van de heilsfeiten boeide hem in het geheel niet. De

ethische richting van D. Chantepie de la Saussaye en Gunning met haar accen-

tuering van het ethisch, d.i. existentieel karakter der bijbelse waarheid, legde

slechts voorbijgaand beslag op zijn geest.'' Wat een keer in zijn leven bracht was de

ontdekking van het aloude Calvinisme als een levende maar nog verscholen kracht

in de kringen der gereformeerde vromen. Die ontdekking bepaalde voortaan de

koers van zijn leven en streven. Hij wilde de kracht van het gereformeerde geloof

in theologie en kerk, in wetenschap en samenleving tot gelding doen komen door

dit „in rapport" te brengen met de eigen tijd.^

Welke richting wilde Kuyper nu uit in de theologie? In zijn beschouwingen over de

theologie in de periode rondom 1880 keren steeds twee fundamentele gezichts-

punten terug, die ons in dit opzicht nader informeren. In de eerste plaats: het

bederf in de theologie is te wijten aan buitenlandse invloeden. Concreet valt

hierbij te denken — Kuyper dacht er zelf ook aan! — aan de ethische theologie, die

sterk door Schleiermacher en de duitse Vermittlungstheologie gestempeld was.

Derhalve moet de theologie gezuiverd worden van uitheemse bestanddelen. Zij

dient weer echt nationale theologie te worden. Daarvoor is nodig — dit in de

tweede plaats — dat de theologie terugkeert naar ,,de vaderen", naar de theologie

van ,,de bloeitijd", de era van Voetius en de zijnen.* Vermeldenswaard is in dit

46

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen