Wetenschap en rekenschap - pagina 522

C S A N D E R S / L K A EISENGA

De psycholoog kan dan niet zonder meer in een bedrijf een onderzoek aanvangen

maar moet eerst een referentie-kader bieden, waarbinnen zijn onderzoek, en dus

de vragen, die hij de ondervraagden zal stellen voor de betrokkenen zinvol en

aanvaardbaar worden. In zo'n referentiekader zullen hun evaluaties en motieven

een rol spelen

Binnen dat referentiekader „kan het onderzoek volgens de regels van de kunst

verlopen" De uitkomsten zullen echter niet zonder meer generaliseerbaar zijn

„t g V specifieke subcultureel-histonsche condities waaronder het onderzoek in de

betreffende organisatie tot stand gekomen is, en uitgevoerd" (o c , p 252)

Op basis van de resultaten uit de experimentele sociale psychologie komt Boeke-

stijn tot verwante conclusies Weliswaar erkent hij dat men via de experimentele

werkwijze fundamentele psychische processen op het spoor kan komen, maar hij

wijst er tevens op dat de gedragingen van de proefpersonen i vele gevallen niet

begrepen kunnen worden als men geen kennis heeft van de cognitieve represen-

taties die bij hen van de experimentele situaties bestaan Deze representaties

kunnen sterk beïnvloed worden door de (sub)culturele bagage van de proefper-

sonen en door de posities die zij in de samenleving innemen

Intermezzo: terug naar de controverse Wijngaarden-Fokkema uit het begin van de

jaren zestig

Men kan het in de laatste alinea opgemerkte over de generaliseerbaarheid van

onderzoeksresultaten als een verdere nuancering van het standpunt van Fokkema

zien In feite erkent hij hier dat althans op sommige terreinen van de psychologie

referentiekaders de geldigheid van de resultaten van wetenschappelijk onderzoek

begrenzen Terugkerend naar zijn controverse met Wijngaarden uit het begin van

de jaren zestig, kan men zich thans afvragen of de oplossing daarvan niet hierin ligt

dat het bestaan van de genoemde referentiekaders van invloed is op het bereiken

van onproblematische basisuitspraken Op sommige gebieden van de functieleer

(met name die waar het onderzoek zich op de „eerste natuur" richt) is dat relatief

eenvoudiger dan op die van persoonlijkheidsleer en psychotherapie Juist omdat

op die gebieden van de functieleer niet het totaal van de gedragsmogelijkheden

van het individu centraal staat, maar de voorwaarden die deze gedragingen mo-

gelijk maken (i c „de eerste natuur") kan daar de situatie waarin het gedrag

bestudeerd wordt, zodanig ingericht worden dat de voor het organisme zinvolle

context grotendeels geëlimineerd of onder controle gehouden kan worden Dit

betekent natuurlijk met, zoals Fokkema destijds ook zelf aangaf, dat op deze

gebieden levensbeschouwelijke momenten buitengesloten kunnen worden, maar

wel dat het relatief gezien eenvoudiger is deze binnen de wetenschappelijke

activiteit in engere zin tussen haakjes te zetten, zodat met wereldbeschouwelijk

andersdenkenden overeenstemming bereikt kan worden over basisuitspraken.

Maar op het terrein van de persoonlijkheidsleer kan van een dergelijk tussen

516

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen