Wetenschap en rekenschap - pagina 515

DE PSYCHOLOGIE AAN DE VRIJE UNIVERSITEIT

een activiteit die hoogstens nuttig is voor het beproeven van de innerlijke consi-

stentie van een theorie. Feyerabend — een aan Kuhn verwant denker — die een

extreem idealistisch standpunt heeft ingenomen en dat fundeert in de Hegeliaanse

dialectiek, propageert zelfs een „anarchistische methodologie" waarin regels van

de heersende methodologie doelbewust moeten worden overtreden teneinde

vooruitgang te boeken. In dat denken is de hypothetico-deductieve methode

geheel ontkracht.

De „context of discovery" prevaleert eveneens in het denken van Holzkamp

(1972). In het begin van de jaren zeventig prijst hij het „exhaurieren" van theo-

rieën aan. Dat is een strategie waarin tegenvoorbeelden niet primair aangewend

worden om een theorie te falsifiëren, maar waarbij de zaken omgedraaid worden:

eerst moet de juistheid van de tegenvoorbeelden in twijfel getrokken worden. Pas

als het niet lukt de werkelijkheid naar de theorie te zetten raakt een theorie

„belast". Eerst als de „belastingsgraad" te hoog wordt zal de theorie verlaten

moeten worden.

Wat kunnen deze beschouwingen bijdragen tot het bewust maken van de metho-

dologische konsekwenties van de cognitieve psychologie? Als wij ons louter tot de

paradigma-theorie beperken en de idealistische tendenties van het besproken

werk voorlopig laten voor wat ze zijn (zie daarvoor 3.2), dan kan gezegd worden

dat de directe methodologische implicaties voor wetenschappen als de natuur-

kunde, de bio-wetenschappen en zelfs de psychologie voorzover zij studie maakt

van overwegend re-actief gedrag (reflexmatig gedrag, gewoonten e.d.) niet zo

groot zijn. Hangt men het kritisch-rationalisme van Popper aan, dan bezit men een

wetenschapstheoretisch uitgangspunt waar men in tijden van „normal science"

(Kuhn) goed mee uit de voeten kan. De erkenning dat onze wetenschappelijke

kennis binnenparadigmatisch is, strijdt niet met de opvattingen van Popper.

De zaken komen echter anders te liggen indien men menselijk gedrag gaat bestu-

deren dat een duidelijke cognitieve planning verraadt. In de natuurkunde kan men

het gedrag van fysische lichamen in relatief theorie-neutrale termen beschrijven.

Die descripties zijn intersubjectief aanvaardbaar en derhalve „onproblematisch".

De reden dat dit mogelijk is ligt in het feit dat het om gedrag gaat dat zich slechts

afspeelt in het hier en nu. Dat is echter anders bij het typisch menselijk cognitief

gedrag. Dat gedrag is intentioneel, hetgeen inhoudt dat wij bij gedragsobservaties

te maken krijgen met handelingen die een interpretatie van het organisme van de

momentane situatie waarin het verkeert impliceren en die verricht worden met het

oog op door het organisme verwachte en/of actief nagestreefde, maar niet nood-

zakelijke toekomstige ontwikkelingen.

Veel sterker dan bij de natuurkundige gedragsbeschrijvingen zijn voor descripties

van dat soort menselijk gedrag interpretaties noodzakelijk die de onderzoeker op

grond van zijn eigen mensvisie en theoretische/methodologisch denkraam maakt.

Waar de zaken zo liggen dient men zich in zijn wetenschapsbeoefening voortdu-

rend zo bewust mogelijk te zijn binnen welk referentiekader men werkt en zal men

zich voortdurend rekenschap moeten geven van de argumenten die men voor zijn

509

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen