Wetenschap en rekenschap - pagina 424

J.G.KNOL

over en formulering van relaties om hiermee in staat te zijn een oordeel over de

werkelijke stand van zaken uit te spreken, dat alles moet gedragen worden door

een fundamentele visie op de werkelijkheid en op de aard van de ontwikkeling van

die werkelijkheid. Een idee, gebaseerd op en gevormd uit een historische intuïtie,

versterkt door grondige analyse van de feiten uit het verleden en vormgevend aan

een perspectief op de toekomst van de samenleving.

Dit idee heeft Kuyper verwoord in zijn rede bij de opening van de Vrije Univer-

siteit in welke rede hij zijn idealen heeft geformuleerd.

2. Souvereiniteit in eigen kring

Zoals elke echte wetenschapper heeft ook Kuyper een a-priori, een fundamenteel

idee over de werkelijkheid en over de krachten die op deze realiteit inwerken. Deze

idee is bekend geworden onder de term „souvereiniteit in eigen kring".

Dit beginsel, dat elke levenskring zijn eigen rechten en grenzen heeft is zo funda-

menteel, dat volgens Kuyper de geschiedenis van de mensheid onder één noemer

kan worden gevangen te weten „de souvereiniteit in eigen kring zich verdedigend

tegen de staatssouvereiniteit'"*. De geschiedenis van de mensheid is altijd en zal in

diepste wezen altijd^^een vrijheidsstrijd blijven. Aan deze idee ontleent ook de

wetenschap zijn zin. Xonder deze idee verstart de wetenschap tot een steriel

tijdverdrijf. Maar Kuypeh^jst de wetenschap een zinvolle plaats toe want onder

„de verweermiddelen nu d i e S ^ d a a n edeler volken schonk, om hun vrijheden te

handhaven, is ook de wetenschap, staat mede de wetenschap vooraan"'.

De wetenschap kan dienstbaar zijn aan de ontwikkeling van de wereld en werkt

mee aan de toekomst van kerk, staat en maatschappij, wanneer dit beginsel ook in

de wetenschap tot gelding wordt gebracht. Vanuit dit beginsel moet de wetenschap

worden ontwikkeld en Kuyper wil ,,overeenkomstig de methode, die bij ons

beginsel voegt, een eigen stam laten opschieten, wiens tak en blad en bloesem uit

eigen mergsap zijn geteeld"'.

De christelijke wetenschap die uitgaat van de souvereiniteit in eigen kring heeft

kennis van zaken waarvan de wereldse wetenschap geen weet heeft. Zo erkent en

herkent de christelijke wetenschap dat Christus de Souverein is over al het ge-

schapene en dat deze Souvereiniteit de geschiedenis van de wereld en van de

mensheid bepaalt'. Opmerkelijk is het dat Kuyper meer waarde lijkt te hechten

aan de onderschrijving van de idee van de souvereiniteit in eigen kring, dan aan

het „hebben" van een gemeenschappelijke wortel van het geloof.

Dit blijkt bijvoorbeeld uit de waardering van Kuyper voor Spinoza en zijn afkeer

van Erasmus. Want volgens Kuyper heeft Spinoza de souvereiniteit in eigen kring

gevat (waar Kuyper dat vandaan heeft is volkomen onduidelijk en laat ook zien

dat het begrip van de souvereiniteit in eigen kring bij Kuyper nog veel onduidelijks

heeft) en dus „eert onze bewondering Spinoza's karakter even hoog als het den

laffen Erasmus naar onze zedelijke maatstaf laag stelt"*.

418

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen