Wetenschap en rekenschap - pagina 17

DE VRIJE UNIVERSITEIT ALS BIJZONDERE INSTELLING 1880-1980

orthodoxie. Zij liet de kerk, zoals dr Berkhof het eens uitdrukte, gelijk zij was,

namelijk een kerk, die geen boodschap meer had en geen geestelijk gezag meer

oefende (Roelink, 1955). Een oplossing hiervoor had uiteraard gevonden kunnen

worden door de stichting van kerkelijke seminaries, maar dat achtte Kuyper

ongenoegzaam: zijn gedachten hadden een bredere zwaai genomen. Reeds in 1872

had hij betoogd, dat de kerk het niet zonder de wetenschap kon stellen om de

maatschappij voor Christus te winnen. Daarom kon de opleiding voor predikanten

het beste plaats vinden aan nationale hogescholen. Wanneer echter de daar

beoefende wetenschap zich niet liet verenigen met de dienst aan en het leven uit

Christus, moest de kerk een eigen universiteit oprichten, alle vakken van weten-

schap omvattend, en de eenheid tussen die wetenschappen beschermend door het

geestelijk initiatief, dat ze in het leven riep. Daarop zouden de geesten zich moeten

richten. Uit deze stellingname leidde hij vervolgens een nieuw bestel van het hoger

onderwijs af: naast de openbare rijksuniversiteiten zouden een tweetal bijzondere

universiteiten moeten worden opgericht ,,. .. als levenscentrum van de twee

groote elementen der natie", namelijk een protestantse te Utrecht en een

rooms-katholieke te 's Hertogenbosch. Deze twee zouden dan vrije universiteiten

moeten zijn.

Een vraag was uiteraard op welke protestantse basis de protestantse universiteit

zou moeten rusten: immers, het protestantisme was ook toen zeer pluriform. Wat

Kuyper oorspronkelijk voor ogen stond was een christelijke universiteit, uitgaande

van „de hervormde Christenheid in ons vaderland en te stichten door de kerk of,

liever nog, door „mannen van Christelijke professie", d.w.z. door mannen van de

gehele toenmalige orthodoxie met alle schakeringen van haar overrijke kleuren-

gamma, zoals Smitskamp het uitdrukte. Kortom: Kuyper streefde naar een pro-

testants-christelijke universiteit zonder nadere aanduiding van enige denominatie.

En zulk een universiteit diende vrij te zijn. Vrij van twee instituten: namelijk de

overheid en de kerk. En dit laatste woog bij hem niet minder zwaar dan het eerste.

Deze vrijheden fundeerde hij op het leerstuk van de souvereiniteit in eigen kring,

door hem zelf als „het fundamentele leerstuk" van het calvinisme gekwalificeerd.

God heeft, volgens dit leerstuk, aan elke „kring" in onze samenleving zijn eigen

wetten en ordinantiën gegeven. Ook het gebied der wetenschap is een kring met

een eigen levenswet, zij het ook onder de souvereiniteit van Christus. Want er is

geen duimbreed gronds, waarvan Christus niet zegt: het is mijn. Op grond van dit

grondbeginsel verdedigde hij dan ook in zijn openingsrede op 20 oktober het

bestaansrecht van de Vrije Universiteit.

Maar de Vrije Universiteit, die zich op die dag in het openbaar presenteerde, was

in een bepaald opzicht een andere dan Kuyper aanvankelijk voor ogen had

gestaan. De brede orthodoxe basis, die hij aanvankelijk gewild had, was geen

werkelijkheid geworden. Zo hadden de ethischen afstand genomen. Vanwege

allerlei gebeurtenissen en factoren van onderscheiden aard, waaronder ook per-

soonlijke, was er op een zeker ogenblik een onherstelbare breuk ontstaan tussen de

13

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen