Wetenschap en rekenschap - pagina 127

DE J U R I D I S C H E FACULTEIT (1880-1980)

morele, de sociale en de goddelijke onderscheiden. Ze stond ten dienste van het

geordend samenleven en werd bepaald door de concrete mogelijkheden van dat

samenleven. Haar met de handhaving van de eeuwige rechtsorde in verband te

brengen, alsof het goddelijk recht niet de grenzen van het menselijk kennen te

buiten ging, was verkeerd. Al evenzeer leidde op een fout spoor de overheid te

laten straffen, omdat in de aantasting van de staatswetten de daarin gebrekkig

vervatte justitia Dei werd geschonden, of omdat de misdadiger zedelijke schuld op

zich laadde ten opzichte waarvan het fiat justitia, pereat mundus gold.

Hiertegenover schoof Zevenbergen het publiek welzijn, de bij Thomas en Calvijn

aangetroffen salus rei publicae naar voren. Aan de door de overheid gehanteerde

straffen stelde hij een aantal eisen. Ze moesten zijn humaan, zedelijk, gelijkmatig,

persoonlijk, individualiserend, deelbaar, commensurabel, oftewel vergelijkbaar

en herstelbaar, bovendien niet te kostbaar. Aan de twee voorlaatste criteria vol-

deed de doodstraf geenszins, dus dwingend moest zij niet worden voorgeschreven.

Voor de opschudding onder de achterban was dit beslissend; de Schrift zou naar

geijkte uitleg de doodstraf verlangen bij levensberoving. Toch was de kern der

beschouwing, te weten het erkennen van de afstand die goddelijke gerechtigheid

en menselijk recht scheidt goed verdedigbaar, al leek het misschien dat de band te

radicaal was gekapt. Zij die gesteld waren op sluitend principiële opvattingen

konden in de Formeele encyclopaedie meer van hun kritische gading vinden; mijn

woordkeus is veelzeggend. Ondertussen blijkt ook in dit boek dat Zevenbergen er

niet aan dacht naar de idee het goddelijk karakter van het recht te ontkennen; aan

het bestaan van een metafysisch recht twijfelde hij nimmer. Het was hem alleen

onmogelijk er iets naders over te zeggen. Een Openbaring van die ordeningen als

een afgesloten geheel was niet aanwijsbaar. Erkend werd dat ons iets uit dit eeuwig

recht was meegedeeld, maar de reeds genoemde Openbaring gaf ons niet een

gedekte tafel. Om het geheel in zijn eigen terminologie uit te drukken: kennis was

een voortschrijdend proces, onze rede bevond zich voortdurend op reis. Er waren

wel onwrikbaar vaststaande beginselen, maar zij sloegen volgens Zevenbergen op

een concrete stand van zaken, zo de monogamie bij het huwelijk. Voor de chris-

ten-jurist was de grote moeilijkheid het bestaan van talloze rechtsverhoudingen,

die om een doelmatige regeling en om kritiek op de al of niet geoorloofdheid van

hun doel vroegen. Daar ons niet was gegeven een rechtsidee steunend op Gods

gedachten te vinden zou deze steeds formeel kritisch van inhoud blijven, zonder

materiële inhoud.

Iemand zal zeggen dat geen echte oplossing werd geboden en dus terecht het

gevoel van teleurstelling resteert. Ik denk, dat men zo besluitend niet verrekent

hoe Zevenbergen ondanks een schielijk afgebroken leven in kleine kring een bron

van inspiratie is geweest, hoe zijn geschriften nog steeds tot hernieuwde bezinning

aanzetten en hoe hij de man is geweest, die ernst makend met de vrijheid der

christelijke wetenschap voor zijn deel tot het slaken van onnatuurlijke banden

heeft bijgedragen.

123

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen