Wetenschap en rekenschap - pagina 509

DE PSYCHOLOGIE AAN DE VRIJE UNIVERSITEIT

een formele status bezit en qua inhoud geheel verschillende betekenissen kan

krijgen. Het kan behavioristisch geïnterpreteerd worden als bewegingen van een

organisme in tijd en ruimte (Huil), maar ook op de manier waarop Fokkema,

Boekestijn en De Wit dat deden. De eerstgenoemde merkte op dat „het gedrags-

concept vooronderstelt een altijd aanwezige — zij het soms een zeer geringe —

activiteit van de menselijke individualiteit. De mens kan in psychologisch opzicht

niet gezien worden als de foto-cel, waarop „lichtprikkels" inwerken — ook niet als

hij „slechts" waarneemt" (1960, p. 6). De Wit liet zich in dezelfde geest uit door te

stellen: „de gedachte dat activiteit inherent is aan het leven zelf, heeft conse-

quenties voor de wijze waarop de exteroceptieve stimulatie moet worden be-

schouwd. Zij is modulerend, niet initiërend" (1962, p. 13). Ook Boekestijn's keuze

van het zelf-concept als thema voor zijn openbare les en zijn verwijzingen naar

Lewin en Heider, geven wel aan dat het gehanteerde gedragsconcept veelmeer

cognitief dan behavioristisch geduid werd (zie ook 3.1).

Dit methodologische moment treffen wij opnieuw aan als wij tenslotte naar het

derde punt van kritiek gaan, namelijk het vermeende gebrek aan praktische en

maatschappelijke relevantie van de psychologie in de jaren zestig. Want ook hier

geldt dat de „Rückzug" van de praktijkpsychologen naar het laboratorium en het

gaandeweg binnendringen van uiterst abstracte begrippen als codering, lange-

termijn geheugen en opslagmechanismen op een terrein als de klinische psycho-

logie (Cassee, 1969) veel meer te maken hadden met het inzicht da* de weten-

schappelijke basis voor de toegepaste basis nog te wankel was, dan met een

behavioristische neiging om de traditionele „mentalistische" begrippen in de

psychologie te vertalen in termen van gedragingen. En wanneer men dit al deed,

dan was dit om meer helderheid en houvast te krijgen op de betekenis van

gangbare, maar slecht gedefinieerde psychologische begrippen als identificatie,

ik-sterkte e.d., teneinde langs die weg te proberen de theoretische bouwsels waarin

zij voorkwamen te verankeren in de empirie.

Samenvattend kan daarom gesteld worden dat er maar weinig ruimte is voor de

stelling dat de psychologie-beoefening aan de V.U. in de jaren zestig behavioris-

tisch of positivistisch van aard was. Wat uit de Amerikaanse psychologie overge-

nomen werd waren methodische regels, zonder veel besef van de daarachter

schuilende methodologieën. En omdat één van deze regels luidde dat de empiri-

sche basis van de psychologie gelegen was in de gedragingen van mensen, nam het

gedragsconcept de plaats in van termen als zieleleven of het persoonlijk wezenlij-

ke. Maar dat het cognitief interpreteren van dit concept zich wel eens niet zou

kunnen verdragen met de ingevoerde methodische regels, dat was een punt

waarvan men zich pas in de jaren zeventig bewust zou worden.

503

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen