Wetenschap en rekenschap - pagina 382

A TH VAN DEURSEN

ontzaglijk omvangrijke materie mogelijk is, kan men zeggen dat Van Schelven zijn

stof goed kent. In de literatuur over het internationale calvinisme was hij thuis als

geen ander. Als naslagwerk zal „Het calvinisme gedurende zijn bloeitijd" niet zo

spoedig vervangen worden.

De nadelen van de gekozen opzet zijn echter niet te verwaarlozen. Ten eerste zou

men van deze kerkhistoricus toch wel gaarne wat meer theologie hebben ontvan-

gen. Van Schelven vertelt dat er allerlei soorten calvinisme bestaan hebben, en uit

zijn verhaal wordt dat ook wel duidelijk, maar we missen een systematisch deel,

waarin het begrip calvinisme nader wordt omschreven en begrensd, of geschetst in

zijn historische ontwikkeling. Maar zelfs al zou het begrip calvinisme voor zichzelf

spreken, dan nog houdt het iets kunstmatigs, de invloed van een bepaald kerkge-

nootschap in een bepaalde staat te meten, en daarbij een beschrijving van dat

kerkgenootschap zelf in zijn eigenlijke functies angstvallig te vermijden.

Calvinistische kerken bestonden toch immers niet opdat ze invloed zouden uitoe-

fenen op cultuur, politiek en maatschappij. En juist als ze dat toch gedaan hebben,

kan een nadere beschrijving van innerlijk leven en theologie alleen maar verhel-

derend zijn. Natuurlijk ontkomt Van Schelven er toch niet aan. Wie wil duidelijk

maken hoe de puriteinen dachten over de rol van de staat, moet wel iets vertellen

over hun systeem van kerkregering. Maar het theologische en intern-kerkelijke is

niet een vast onderdeel van ieder hoofdstuk.

Ten tweede is Van Schelvens wijze van indeling uit praktisch oogpunt zeer nuttig,

als men over een gegeven land ge'informeerd wil worden. Van een kenner als Van

Schelven zou men echter gaarne ook een vergelijkende synthese hebben ontvan-

gen. Men kan begrip hebben voor zijn voorkeur en hem die gunnen, maar ook

binnen de gekozen opzet had het element van vergelijking versterkt kunnen

worden. Enno van Gelder betreurde het bij voorbeeld, dat niet beproefd was de

geldigheid van Webers vermaarde these over de samenhang van calvinisme en

kapitalisme land voor land in de diepte te onderzoeken.^ Inderdaad is dat een

gemiste kans: de werkelijke relatie tussen die twee had zo tot groter klaarheid

gebracht kunnen worden op de meest verhelderende manier, door nauwgezette

controle van de feiten.

Een belangrijk boek blijft intussen over, een van de belangrijkste zeker, die binnen

de subfaculteit geschiedenis aan de Vrije Universiteit tot stand zijn gekomen. Het

heeft gebreken, doch ,,beter op pad gaan en fouten maken dan niets doen", zoals

Van Schelven zelf de jaarvergadering van de Vereniging eens voorhield.' Alleen

reeds met dit boek heeft hij de beslissing van 1918 gerechtvaardigd, hem als

theoloog voor een gewone historische leerstoel te benoemen.

Meer bekendheid bij het grotere publiek heeft Van Schelven verworven met zijn

biografie van Willem van Oranje. Ze verscheen in 1933, en was geschreven in

opdracht van het herdenkingscomité. Gewoonlijk ging Van Schelven op dergelijke

verzoeken niet in. Hij erkende wel verplichtingen tegenover de achterban: zo zag

hij de beschrijving van het calvinisme als een hem opgelegde taak. Maar hij wilde

zelf beslissen hoe en wanneer hij zijn plichten zou vervullen. De Oranjebiografie

376

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen