Wetenschap en rekenschap - pagina 468

G KUIPER HZN

lijkbaars kan de sociologische grand theory niet. „Niet-triviale voorspellingen zijn

alleen op grond van theoretisch werk te formuleren en niet op grond van louter

empirische exploraties."(p-5) De betekenis van een dergelijke vaststelling komt

later nog ter sprake. Hier volstaat te constateren dat Merton dan wel met het

badwater van de high range theory ook het kind van een wetenschappelijk refe-

rentiekader weggooit, dat immers als reminder kan dienen, als „controlestaat" bij

de wetenschappelijke bezigheid. Het is hier niet de plaats daarvoor, maar dat kan

bij Merton ook zeker worden aangetoond.

Merton die onbetwist tot de grote sociologen van onze tijd behoort, dankt zijn

faam derhalve niet aan een alles omvattend systeem, maar aan zijn theorieën op

middelbaar abstractieniveau. Men zou ze ook modellen kunnen noemen, consis-

tente gehelen van begrippen (evenals wetenschappelijke referentiekaders), be-

trekking hebbend op een deel van de werkelijkheid (sociale instituties, processen

e.d.). Merton heeft b.v. een boeiend anomiemodel gegeven en een model voor

functionele analyse. En zo hebben anderen stratificatiemodellen, organisatiemo-

dellen, modellen van sociale mobiliteit en vele andere meer gegeven. Inderdaad is

het middelbaar abstractieniveau tot dusver het meest vruchtbare gebleken.^' De

„groten" in het vak hebben hun faam juist daar verworven.

Op een laag abstractieniveau bevindt zich het symbolisch interactionisme dat

grote bloei bereikte in de jaren zeventig, hoewel de grondslagen ertoe door H.G.

Mead al gelegd werden aan het eind der jaren twintig. Daarom zal aan hem op de

daarvoor bestemde plaats aandacht worden geschonken. Stellig geïnspireerd door

de economie is het met name G.C. Homans (geb. 1910) geweest die de ruiltheorie

heeft geformuleerd, welke later door P.M. Blau (Exchange and Power in social life,

1964) verder werd uitgewerkt. In zijn „Social Behavior. Its elementary Forms"

(1961) geeft Homans de grondslagen voor de ruiltheorie: voor wat, hoort wat. Op

elke handeling wordt een tegenhandeling verwacht. Daarbij wordt door de actors

de waarde van handeling en tegenhandeling steeds in het oog gehouden. Men

probeert te vermijden dat men bij de ander in de „schuld" staat en tracht daaren-

tegen juist de ander in de schuldpositie te brengen, zodat men wat terug te

vorderen heeft. Iemand verdedigt de daden van iemand anders m een gezelschap

(ook als hij het daarmee niet erg eens is) in de stellige verwachting dat die ander

hem (te zijner tijd, bij gelegenheid, indien noodzakelijk etc.) ook zal helpen. Hierin

spelen de waarde, de hoeveelheid, kwaliteit, frequentie e.d. een grote rol. Onder-

ling hangen die ook weer samen: geringe hoeveelheid, dus exclusiviteit verhoogt

de waarde etc. Bij Homans heeft dit alles nog enigermate de smaak van de

geconditioneerde reflex, bij Blau wordt de ruiltheorie uitgewerkt voor meso- en

zelfs enigermate voor macroverschijnselen. Daarbij zijn de „emergent properties"

erg belangrijk; dat zijn eigenschappen die niet voortvloeien uit de oorspronkelijke

elementen van de ruilverhouding, maar die juist ontstaan dóór of uit die ruilver-

houding, b.v. macht. Iemand kan zo veel aardige dingen voor een ander hebben

gedaan dat deze die nooit zal kunnen „teruggeven", waardoor die iemand een

blijvende claim heeft op de ander en die ander machtsonderworpen wordt aan de

462

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen