Wetenschap en rekenschap - pagina 469

S O C I O L O G I E , N E D E R L A N D EN DE VRIJE UNIVERSITEIT

machtige gever. Het is een theorie waarin alle menselijke goedheid als baatzucht

ontmaskerd wordt.

De periode 1950-1965 kenmerkt zich voornamelijk door een uitbouw van de

sociologie in de richting van theorieën op middelbaar abstractieniveau en een

zeker exploratieverlangen, waardoor er nauwelijks een terrein meer was waarop

zij niets te zeggen had, althans niets gezegd hééft.

Toch begon in deze zelfde periode al de voorbode van het gemor van ontevre-

denheid te klinken. Dat kwam met name sterk tot uiting in de belangstelling voor

het verschijnsel conflict, desnoods alleen met de bedoeling van conflictoplossing.

De gezapigheid van het met noeste vlijt telkens nieuwe terreinen ontginnen en

nieuwe speciale sociologieën entameren, zoals godsdienstsociologie, economische

sociologie, stratificatie en mobiliteit, immigratie en emigratie enz. enz., deed

sommigen (velen?) verlangen naar onderwerpen die opwindender waren. In dat

gat in de markt viel de conflictsociologie van R. Dahrendorf. Marx werd in deze

periode door weinigen als socioloog gezien, doch voornamelijk als filosoof en

politiek-econoom. Bovendien logenstrafte de ontwikkeling van de samenleving

een aantal leringen en voorspellingen van Marx." Men sprak over het einde van de

klassen en de klassenstrijd: kortom een klimaat dat niet groeizaam was voor het

Marxisme in de wereld der wetenschap. Velen ervoeren het echter als een sfeer van

landerigheid waarin zij nochtans hoopten op beter dagen. Toen dan Dahrendorfs

boek „Soziale Klassen und Klassenkonflikt" in 1957 verscheen, welks auteur uit

een Marxistisch nest kwam en zijn Marx door en door kende, over hem zijn

proefschrift had geschreven en in dit boek ook zijn vertrekpunt nam in Marx,

kreeg dit zeer grote belangstelling, ook al bleek hij inmiddels overtuigd liberaal te

zijn geworden.^* Daarom wilde hij een nieuwe klassentheorie. In ieder geval wilde

hij geen „Widerlegung ohne Überwindung" (titel van de eerste paragraaf van

hoofdstuk III) van Marx: hij wilde derhalve de stilstand doorbreken, boven Marx

uitstijgen door het klassebegrip niet tot het economische te beperken en alles weg

te laten „was Marx falsch sah" en „was Marx übersah". Hij legde het accent op het

begrip macht (destijds ook zo'n taboeachtig begrip in de sociologie) waar Marx het

op het bezit van de productiemiddelen gelegd had, hetgeen in wezen niet zo'n

groot verschil uitmaakte omdat die bezitters destijds duidelijker konden worden

aangewezen en in feite de economische macht bezaten. Voor het overige was

Dahrendorfs theorie rijkelijk abstract en vaag en bleek zijn Überwindung van

Marx een te hoge en dus niet bereikte pretentie. Hij vergeleek behalve met Marx

ook met Parsons, die hij uitstekend achtte voor integratieverschijnselen (voorna-

melijk op het in 1951 verschenen „r/ïe Social System"htï\\s\.end), maar daarnaast

achtte hij zijn eigen theorie nodig voor conflictverschijnselen.

Er kan natuurlijk van alles worden aangemerkt op Dahrendorf, maar zijn invloed

in de jaren vijftig op de sociologie mag men niet onderschatten, vooral ook doordat

zijn werk in het Engels vertaald werd. Hij gaf nieuwe hoop aan de Marxgezinden,

daarnaast vestigde hij de aandacht in sterke mate op desintegratieverschijnselen,

op veranderingen die met conflict en strijd gepaard gingen en vooral ook op het

463

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen