Wetenschap en rekenschap - pagina 542

J KLAPWIJK

maar in de wil als een lager vermogen van de menselijke ziel: „dit begeringsver-

mogen" zou de leiding van de rede niet langer gevolgd zijn. Hier lag echter ook de

reden waarom op Rooms-katholiek standpunt de radicale verdorvenheid van de

menselijke natuur niet kon worden aanvaard.

Kuyper heeft echter vanuit zijn calvinistische conceptie van het radicaal karakter

van zonde en verlossing elders inderdaad blijk gegeven van een andere, een

nieuwe mensvisie. Met name in zijn Stone-lezingen schetst hij de mens als een

wezen dat in het diepst van zijn gemoed of bewustzijnsleven niet tweevoudig is

maar één. Bovendien is deze wezenlijke eenheid niet te omschrijven ais een

substantie, dit is ais een zelfstandigheid. Want juist in de kern van zijn bestaan

treedt volgens Kuypers de onzelfstandigheid van de mens het sterkst naar voren:

„Persoonlijk ervaren wij dan ook gedurig, hoe in het diepst van ons gemoed, op het

punt waar dit gemoed zich voor den Eeuwige ontsluit, alle stralen van ons leven als

in één brandpunt samenvallen" (HC 11). De kern van het mens-zijn is zijns inziens

bovendien niet redelijk doch religieus, omdat het tot de wezensdefinitie van de

mens behoort in een open betrekking te staan tot God, als „beeld van God" diens

aanwezigheid in het centrum van eigen bestaan te weerspiegelen. En dat centrum

wordt door Kuyper meer dan eens het „hart" genoemd: „God zelf maakt den

mensch religieus door den sensus divinitatis, die Hij spelen laat op de snaren van

zijn hart" (HC 39).

Geloven en kennen

Terzake van de mens heeft Kuyper ook de functie van het geloof ter sprake

gebracht, als ook de verhouding van geloven en kennen. Structureel gesproken,

lijkt het geloof hem in eerste instantie niet meer te zijn dan „die formele functie

van ons zielsleven, die aan elk feit in ons menselijk bewustzijn ten grondslag ligt",

de onmiddellijke ,,zekerheid" van ons kennen en tevens „de grond van iedere

handeling" (EG II 72, 75, 89). Zo gezien, komt het geloof ongeveer neer op wat in

het moderne denken doorgaans „intuïtie" heet.

In het kader van zijn nieuwe mensvisie ontwikkelde Kuyper echter eveneens een

nieuwe visie op het geloof, een visie waarmee hij mijns inziens een weg zocht die

uitging boven de heersende kenconcepties in het middeleeuwse én in het moderne

denken. Tegenover het middeleeuwse supranaturalisme poneert Kuyper in E voto,

dat het geloof niet bovennatuurlijk is maar „de hoogere levensfunctie, die tot onze

menselijke natuur behoort", een „inklevend vermogen van onze menschelijke

natuur" (EV II 296 sqq). Door God zelf is het geloof in de menselijke natuur

ingeschapen (EG II 218 sqq). Het is met andere woorden niet bovennatuurlijk,

maar creatuurlijk van karakter. Kuyper vervolgt dan, dat het geloof een funda-

menteel vertrouwen is op elk niveau van kennis, maar uiteindelijk gegrond in

vertrouwen op God. „Het geloof ontstaat primordiaal, doordien ons ik God, als het

eeuwige, oneindige Wezen tegenover zich plaatst". Het is niets anders dan „een

536

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen